Kolumbiyaning Choko departamentidagi Nohemi Manco 14 yoshida birinchi chaqaloqni dunyoga keltirgan. Uning singlisi tug'ruq paytida yordamga muhtoj bo'lgan va atrofda hech kim bo'lmagan. Uzoq Unguia munitsipalitetidagi uylari zich o'rmon va sharsharalar bilan o'ralgan bo'lib, tibbiy xizmatlar cheklangan edi.
Manco bolaligidan onasining homilador ayollarga qanday yordam berishini kuzatgan. U kindikni qayerdan kesishni, og'riqni yengillashtirish uchun qanday choylar tayyorlashni va tug'ruqdan keyin ayollarga qanday g'amxo'rlik qilishni o'rgangan. Hozirda 53 yoshli Manco taxminan 1200 chaqaloqni dunyoga keltirgan.
"An'anaviy doyalar" uzoq jamoalarda, ayniqsa afro-avlod va mahalliy aholi orasida muhim rol o'ynaydi. Kasalxonalar soatlab yoki kunlab uzoqlikda bo'lishi mumkin, bu esa homilador ayollar va yangi tug'ilgan chaqaloqlarni xavf ostida qoldiradi.
Ko'plab doyalar Kolumbiya sog'liqni saqlash tizimida kamsitishlarga duch kelganliklarini aytishadi. Ular tibbiy muassasalarda masxara qilinib, ba'zan kirishga ruxsat berilmagan. Ammo ular zamonaviy tibbiyotni rad etmaydilar, balki qishloq ayollari xavfsizligi uchun yaqin hamkorlikni xohlashadi.
Kolumbiyada doyalik an'anasi asosan Tinch okeani sohilida jamlangan. May oyida e'lon qilingan so'rovnomaga ko'ra, mintaqada kamida 1742 faol an'anaviy doya bor, ularning 11 foizi erkaklar. Ammo aholi tez qarimoqda: deyarli yarmi 60 yoshdan oshgan, 40 foizi esa savodsiz.
Manco Choko doyalararo tarmog'i assotsiatsiyasining bir qismi bo'lib, u doyalarni o'qitish va qo'llab-quvvatlash bilan shug'ullanadi. Uning a'zolaridan biri Visitacion Perea, 64 yoshli an'anaviy doya, shuningdek, mahalliy sog'liqni saqlash markazida ishlaydigan malakali hamshira.
Sog'liqni saqlash uchun sayohat qilish Kolumbiyada xavfli bo'lishi mumkin. Ba'zi hududlarda yo'llar, mobil aloqa yoki elektr yo'q. Ko'plab jamoalar transport uchun suv yo'llariga tayanadi. Qolaversa, qishloq hududlarini nazorat qiluvchi qurolli guruhlar ham bor.
2023 yil holatiga ko'ra, Kolumbiyada ona o'limi darajasi har 100 000 tirik tug'ilgan chaqaloqqa 44,5 ni tashkil etgan. Ammo Choko va Narinio departamentlarida bu ko'rsatkich ancha yuqori: har 100 000 tug'ilishga 76 dan ortiq o'lim.
Kolumbiya hukumati an'anaviy doyalarga tobora ko'proq murojaat qilmoqda. BMTning Aholishunoslik jamg'armasi va Kolumbiyaning Hududiy yangilanish agentligi doyalarga jamoaviy tug'ruq joylari va asbob-uskunalar taklif qilmoqda. Shuningdek, doyalar shifokorlar va hamshiralar bilan birgalikda treninglarda qatnashmoqda.
Mutaxassislar doyalar tibbiy resurslarning etishmasligini to'liq qoplay olmasligidan ogohlantiradilar. Rol ko'pincha to'lanmaydi. Ammo advokatlar an'anaviy doyalarning Kolumbiyaning eng qashshoq mintaqalarida onalar salomatligiga qo'shgan hissasi tan olinishiga umid qilmoqdalar.
Source: www.aljazeera.com