2015-yilda Yevropa Ittifoqi 2-avgustni Yevropa lo'lilar (Roma) Xolokost xotira kuni deb e'lon qilgan. Germaniyada bu kun marosimlar, ta'lim tadbirlari va rasmiy nutqlar bilan nishonlanadi. Ammo Sharqiy Yevropada bu xotira qanday saqlanmoqda?
Germaniya Ikkinchi jahon urushi davrida 500 mingga yaqin yevropalik lo'lilar va sintilarning natsistlar tomonidan genotsid qilinganini tan olish uchun o'nlab yillar kerak bo'ldi. Yana bir necha o'n yillar o'tib, 2-avgust rasman Germaniya va Yevropa xotira kuniga aylandi.
Polsha lo'lilar guruhlari tashabbusi bilan 1994-yilda, ya'ni yarim asr o'tib, Osvencim-Birkenau kontslageridagi "Lo'lilar oilaviy lageri"ning natsistlar tomonidan tugatilishi birinchi marta xotirlandi. 1944-yil 2-3-avgustga o'tar kechasi minglab lo'lilar va sintilar gaz kameralariga jo'natilgan, otib o'ldirilgan yoki kaltaklangan.
2015-yilda Yevropa Parlamenti bu sanani Yevropa lo'lilar Xolokost xotira kuni deb e'lon qildi. Germaniya va boshqa Yevropa davlatlarida hukumat vakillari ishtirokida marosimlar o'tkaziladi. Ba'zi hollarda Yevropa hukumatlari vakillari Osvencimdagi yodgorlik majmuasiga tashrif buyurishadi.
Polshada, taxminan 30 ming lo'li yashaydi, 2011-yildan beri 2-avgust nishonlanadi. Marosim odatda parlament va hukumat vakillarining Osvencim yodgorligiga tashrifini o'z ichiga oladi. Shuningdek, Krakov sharqidagi Shchurova qishlog'ida har yili 3-iyulda 1943-yilda nemis qo'shinlari tomonidan o'ldirilgan polyak lo'lilari xotirasiga bag'ishlangan tadbir o'tkaziladi.
Chexiyada, 250 mingga yaqin lo'li yashaydi, 2015-yildan beri 2-avgust rasmiy xotira kuni hisoblanadi. Eng muhim marosim Praga janubidagi Leti shahrida o'tkaziladi. 1940-yilda natsistlar u yerda kontslager qurgan, 1942-yildan boshlab lo'li oilalari deportatsiya qilingan. Urushdan keyin bu joy cho'chqachilik fermasi sifatida ishlatilgan, 2018-yilda yopilib, xotira joyiga aylantirilgan.
Slovakiyada yarim millionga yaqin lo'li istiqomat qiladi. 2005-yildan beri 2-avgust lo'lilar Xolokost xotira kuni sifatida nishonlanadi. Asosiy marosim Banska Bistritsa shahridagi Slovakiya milliy qo'zg'oloni muzeyida o'tkaziladi. Bu muzey 1944-yilda natsistlarga qarshi qurolli qo'zg'olonni xotirlaydi.
Vengriyada, 600 ming lo'li yashaydi, 2005-yildan beri parlament qarori bilan 2-avgust turli joylarda nishonlanadi. Budapeshtning o'zida uchta xotira joyi mavjud. Vengriya lo'lilari ayniqsa 1944-yilda nemis ishg'olidan keyin deportatsiya va qatllarga uchragan.
Ruminiyada, 2 million lo'li yashaydi, 2020-yildan beri rasmiy ravishda nishonlanadi. Asosiy tadbir Buxarestdagi Xolokost yodgorligida o'tkaziladi. Diktator Ion Antonesku davrida 380 ming yahudiy va 11 ming lo'li Transnistriyaga deportatsiya qilingan va o'ldirilgan.
Bolgariyada, 700 ming lo'li yashaydi, 2-avgust hali rasmiy xotira kuni emas, lekin lo'lilar tashkilotlari tomonidan tadbirlar o'tkaziladi. Bolgariya natsistlar Germaniyasi bilan ittifoqchi bo'lsa-da, yahudiylar va lo'lilarni deportatsiya qilish talablariga qarshilik ko'rsatgan.
Xorvatiyada, 25 ming lo'li yashaydi, 2014-yilda parlament 2-avgustni xotira kuni deb e'lon qilgan. Asosiy marosim Yasenovats kontslageri hududida o'tkaziladi, u yerda 15-20 ming lo'li o'ldirilgan.
Shimoliy Makedoniyada, 100 ming lo'li yashaydi, 2017-yildan beri 2-avgust rasmiy ravishda nishonlanadi. Asosiy marosim Skopyedagi yahudiy Xolokost markazida o'tkaziladi.
Serbiyada, 130 ming lo'li yashaydi, 2-avgust rasmiy xotira kuni emas, lekin natsistlar va Ustasha rejimlari genotsidini xotirlash kunlari mavjud.
Source: www.dw.com