Buyuk Britaniyalik tadqiqotchilar 2-toifa diabet kasalligi eng ko‘p 40 yoshgacha bo‘lgan ayollar orasida tarqalayotganini aniqladilar. Kasallik ko‘pincha ayollarda kech aniqlanadi yoki uning rivojlanishini to‘xtatish uchun juda kech tashxis qo‘yiladi.
Ilgari 1-toifa diabet yoshlarda uchraydigan genetik autoimmun kasallik, 2-toifa diabet esa 50-60 yoshdagi keksalarda noto‘g‘ri turmush tarzi tufayli yuzaga keladigan kasallik deb hisoblangan. Ammo endi bu chegaralar o‘zgargan.
Angliyada 2-toifa diabet tashxisi eng ko‘p yosh ayollar orasida o‘smoqda. Imperial College London tadqiqotchilari 2011-2024 yillar oralig‘idagi ma'lumotlarni tahlil qilib, 60-79 yoshdagi kattalarda kasallik kamayganini, ammo 40 yoshgacha bo‘lganlarda ko‘payganini aniqladilar.
The Lancet Regional Health Europe jurnalida chop etilgan natijalarga ko‘ra, eng keskin o‘sish 20 yoshdagi oq, osiyolik va qora tanli ayollar hamda 30 yoshdagi oq ayollar orasida kuzatilgan. Tadqiqot muallifi Shivani Misra bu holat etnik guruhlar bilan cheklanib qolmayotganini, balki oq tanli aholi orasida ham kengayayotganini ta'kidladi.
Germaniyada ham vaziyat xuddi shunday. Nemis Diabet Jamiyati (DDG) vakili Baptist Gallwitz bu kasallikni pandemiya deb atadi. 2014-2023 yillarda 11-17 yoshli o‘smirlar orasida 2-toifa diabet har yili 5,8 foizga oshgan.
Genetik moyillik muhim rol o‘ynasa-da, asosiy omil turmush tarzi: kam harakat, shakar va kaloriyaga boy ovqatlanish. Gallwitz yoshlar orasida semirish ko‘payayotganini va bu diabet xavfini oshirishini aytdi.
Yosh bemorlarda kasallik yanada agressiv kechishi mumkin. Diabetes UK xayriya tashkiloti vakili Helen Kirrane bu kasallik yoshlarda jiddiy asoratlar va umrning qisqarishiga olib kelishi mumkinligini ta'kidladi.
Mutaxassislar erta aralashuv muhimligini aytmoqda. DDG shakarli ichimliklarga soliq joriy etilishini olqishlaydi, ammo bu yetarli emas. Ular yangi meva-sabzavotlarga soliqni bekor qilish va to‘yingan yog‘lar hamda shakarga boy mahsulotlarga QQSni oshirishni taklif qilmoqda.
Vena tibbiyot universiteti professori Alexandra Kautzky-Willer ayollar uchun xavfsiz harakat sharoitlarini yaratish zarurligini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ayollar ko‘chada haqorat qilinishidan qo‘rqib, sport bilan shug‘ullanishmaydi.
Ayollarda 2-toifa diabet ko‘pincha kech aniqlanadi. Kautzky-Willer 2025-yilda nemis tibbiy jurnalida chop etilgan maqolasida bu kasallik ayollarda kam tashxis qo‘yilishini yozgan. Erkaklar odatda yoshroq yoshda tashxis qo‘yiladi, ayollar esa tashxis vaqtida ko‘proq semirib, gipertoniya bilan og‘rigan bo‘ladi.
Muammo shundaki, dastlabki tashxisda och qoringa qon shakarini tekshirish kifoya qiladi, bu esa ayollarda erkaklarnikiga qaraganda pastroq bo‘ladi. Mutaxassislar glyukoza bardoshlik testi va HbA1c darajasini tekshirishni tavsiya qilmoqda, ammo bu testlar Germaniya va Avstriyada sug‘urta bilan qoplanmaydi.
Ekspertlar erta aniqlash muhimligini ta'kidlaydi. "Prediabet" holatida turmush tarzini o‘zgartirish orqali kasallikning rivojlanishini to‘xtatish mumkin, bu esa keyinchalik jiddiy sog‘liq muammolaridan qutqaradi.
Source: www.dw.com