2001-yil 14-avgustda qo‘yilgan ilk qadam siyosiy partiya ta’sischilik hujjatini topshirishdan ko‘ra, ming yillik tsivilizatsion qarashning zamonaviy dunyo sahnasida qayta tug‘ilishi sifatida baholanishi lozim. Bugun, chorak asrni ortda qoldirib, AK Partiya nafaqat mamlakat ichidagi rivojlanish hikoyasi, balki global miqyosda demokratiyaning misli ko‘rilmagan 25 yillik dostoni hisoblanadi.

Tashkil etilganidan atigi 16 oy o‘tib xalqning katta qo‘llab-quvvatlashi bilan hokimiyatga kelgan va chorak asr davomida mamlakatni uzluksiz barqarorlik bilan boshqargan bu siyosiy harakat jahon siyosiy tarixida juda alohida o‘rin egalladi. Bu barqarorlikning asosiy kuchi harakatning ildizi yo‘q, shamol esgan tomonga siljuvchi tuzilma emasligidadir.

U o‘z yelkasida, bir partiyalik davrning og‘ir kunlarida xalq e’tiqodi uchun jonini fido qilgan marhum Bosh vazir Adnan Menderes va uning safdoshlarining demokratik kurashini tarixiy meros sifatida olib yurmoqda. Prezidentimiz va raisimiz Rajab Toyyib Erdog‘on asos solgan qudratli chinor – uning soyasida 25 yil davomida xalqimiz va mazlum geografiyalar nafas olgan – bu ulkan tarixiy merosning timsolidir.

Siyosiy partiyalarning umri odatda saylov natijalari yoki hokimiyatdagi muddati bilan o‘lchansa, AK Partiyaning 25 yil davomida turli ijtimoiy qatlamlarning doimiy qo‘llab-quvvatlashi bilan ketma-ket global va milliy inqirozlarni yengib o‘tishi ancha strukturaviy tushuncha bilan izohlanadi: uning “siyosiy tarjima qobiliyati”.

Bu qobiliyat jamiyatdagi umidlar, ehtiyojlar va e’tirozlarni aniq eshitish, ularni amaliy partiya dasturlari, byudjetlar va davlat siyosatiga aylantirish hamda natijalarni jamoatchilik muhokamasiga qaytarish jarayonidir. Ijtimoiy ehtiyojlar har doim ham siyosatga tayyor matnlar sifatida kelmaydi; aynan shu yerda AK Partiya turli tajribalarni umumiy muammo va yechimlarga aylantiradigan ulkan “tarjima” mexanizmini yaratdi.

Bu o‘zgarishning ko‘lamini tushunish uchun 1990-yillardagi Turkiyaga qaytish kerak. O‘sha yillarni nafaqat “bir qutbli dunyo va og‘ir iqtisodiy inqirozlar davri”, balki davlatni falaj qilgan va ijtimoiy yoriqlarni chuqurlashtirgan ulkan “siyosiy qulash va beqarorlik asri” sifatida o‘qish zarur.

90-yillar oylab davom etgan mo‘rt koalitsiyalar, siyosiy savdolar va takroriy inqirozlar davlat hokimiyatini larzaga solgan yo‘qotilgan o‘n yillik edi. Bir tomondan ochilmagan qotilliklar va terror spirali fuqarolar hayotiga tahdid solsa, ikkinchi tomondan 28-fevral postmodern to‘ntarishi orqali himoya og‘ir mushti fuqarolik siyosatiga tushdi. O‘sha davrda saylovlarda 87 foiz ishtirok etgan bo‘lsa-da, bu yuqori siyosiy qiziqish barqaror va samarali boshqaruvga aylanmadi.

1998-yilda Refah partiyasi va 2001-yilda Fazilet partiyasining yopilishi xalqning qonuniy vakillik kanallari davomiyligiga oid chuqur inqirozni keltirib chiqardi. Shuning uchun 2001-yil nafaqat kassalar tashlangan iqtisodiy bankrotlik yili, balki siyosiy parchalanish, vasiylik rejimlari, boshqaruv zaifliklari va konstitutsiyaviy huquqlar qog‘ozda qolgan davrning eng yuqori cho‘qqisi edi.

Bu ko‘p qirrali siyosiy va iqtisodiy vayronalikni meros qilib olgan AK Partiya xavfsizlikdan iqtisodga, tashqi siyosatdan ijtimoiy siyosatgacha har sohada dunyoning eng tajribali kadrlarini yaratdi va “o‘yinni o‘zgartiruvchi” siyosiy uslubni o‘rnatdi.

Bu siyosatning zamirida “davlat fuqarolarga buyuradi” mentalitetini buzib, “davlat xalqning xizmatkori” tamoyilini qo‘yish yotadi. AK Partiya davlat va xalq o‘rtasidagi sovuq devorlarni buzdi, xalqning qizil chiziqlarini davlatniki bilan birlashtirdi.

O‘z vatanida “ijarachilar”dek qolgan jim ko‘pchilik o‘ziga ishonch bilan mamlakatning haqiqiy “egasi”ga aylandi. Bugun 12 milliondan ortiq a’zosi bilan dunyodagi eng yirik va dinamik siyosat maktabi sifatida AK Partiya televizor ekranlaridan turib emas, balki xalqning yukini to‘g‘ridan-to‘g‘ri bo‘lishib, ko‘cha pulsini ushlab siyosat yuritadi.

Partiyaning chorak asri shovqinli vayronagarchiliklar va qutblashtiruvchi to‘qnashuvlar orqali emas, balki institutsional “jim inqiloblar” orqali tarixga kirdi. Sog‘liqni saqlash transformatsiyasi dasturi, mudofaa sanoatida ishlab chiqarilgan milliy qiruvchi samolyotlar va uchuvchisiz uchish apparatlari bu inqilobning qurilish bloklaridir.

Turkiya texnologik transformatsiyani faqat instrumental taraqqiyot deb qaramaydi; u global raqamli gigantlarning algoritmik ekspluatatsiyasiga ochiq qarshi chiqib, inson qadr-qimmati, shaxsiy hayot va oilani markazga qo‘yadigan qadriyatlarga asoslangan axloqiy texnologik tartibni taklif qiladi. TEKNOFEST shunchaki texnologiya ko‘rgazmasi emas; bu bir paytlar ko‘chalarda manipulyatsiya qilinishi mo‘ljallangan avlodning axloqiy va to‘liq mustaqil texnologik kelajak quruvchisiga aylanishining institutsional o‘ziga ishonch marosimidir.

To‘liq mustaqillik irodasining eng katta natijasi “Terrorizmdan xoli Turkiya” ideali ostida terror balosiga qarshi olib borilgan tarixiy kurashdir. Tashqaridan aytilgan retseptlar yirtilib tashlandi; terror ildizida quritildi, chegaralarimizda o‘rnatilmoqchi bo‘lgan iflos koridorlar “Turkiya modeli” bilan parchalandi.

Terrorizmdan butunlay tozalangan Turkiya Isroilning mintaqani bo‘lish, zaiflashtirish va beqarorlashtirishga qurilgan ekspansionistik ambitsiyalariga to‘sqinlik qildi; Falastin ishi, Quddus va G‘azodagi mazlumlar uchun eng katta umidga aylandi.

Demokratiyani vosita emas, balki mustahkam qadriyat deb bilgan bu siyosiy tafakkur 1960-yil 27-mayda ochilgan vasiylik qorong‘u davrini 15-iyul kechasi, xalq tanklar oldida yotib, o‘q otishlariga dosh berib yopdi. Bu ichki demokratik chidamlilik bugun Turkiyani tashqarida global vijdon harakatining ilg‘origa aylantirdi.

Prezidentimiz va raisimiz Rajab Toyyib Erdog‘onning “Dunyo beshdan katta!” degan e’tirozi o‘zini dunyo xo‘jayini deb biluvchilarga qarshi insoniyat vijdonini xaritaga soluvchi “Erdog‘on doktrinasi”ga aylandi. G‘azodagi insoniy fojia, dunyoni larzaga solgan qirg‘oqga chiqqan bola Aylan va vayronalar ostida so‘nggi nafasida Qur’on o‘qigan kichkina bola timsolidagi adolat izlanishi Turkiyaning xalqaro diplomatiyada begunohlar huquqini himoya qilish qat’iyatining yaqqol ko‘rsatkichidir.

Bugun Turkiya global siyosatda passiv ittifoqchi bo‘lishdan ancha o‘tib, xalqaro tizim qoidalarini qayta yozadigan, geosiyosiy inqirozlarga yechim ishlab chiqaradigan va diplomatik o‘zgarishlarni shaxsan boshqaradigan subyekt darajasiga ko‘tarildi.

Ichki siyosatda sun’iy agendalar va polemikalardan uzoq o‘tgan AK Partiyaning bu ko‘p qutbli dunyodagi haqiqiy kuchi nafaqat mamlakatning iqtisodiy va strategik salohiyatida. U jahon siyosatidagi eng keksa va tajribali davlat rahbarlaridan biri bo‘lgan Prezidentimiz va raisimiz Rajab Toyyib Erdog‘on ortidagi mustahkam demokratik legitimlikda va yer yuzidagi barcha mazlum xalqlarning Turkiyaga bo‘lgan chuqur ishonchidadir.

O‘tgan chorak asrdagi ulkan davlat tajribamiz eng mustahkam ma’lumotnomamizdir; ammo, yuzi doimo kelajakka qaragan bu siyosiy harakat “Turkiya asri”ni adolat, rahm-shafqat va barqaror global tinchlik o‘qi asosida qurishga qat’iydir. Insoniyatga chuqur ta’sir ko‘rsatayotgan bu yangi davrda, Prezidentimiz va raisimiz Rajab Toyyib Erdog‘on boshchiligida Turkiya xalqimiz bilan hamjihatlikda yangi maqsadlar va yorqin yangi chorak asr sari mustahkam qadamlar bilan yurmoqda.

Ushbu maqolada bildirilgan fikrlar muallifning shaxsiy qarashlari bo‘lib, Al Jazeera’ning tahririy pozitsiyasini aks ettirmasligi mumkin.

Source: www.aljazeera.com