AQSh prezidenti Donald Trump 28-avgust kuni Venesuela bilan “jahon tarixidagi eng yirik neft kelishuvi”ni e'lon qilib, bu AQSh neft zaxiralarini “ikki barobardan ko'proq oshirishi” va “barcha amerikaliklar uchun benzin narxini sezilarli darajada pasaytirishi”ni da'vo qilgan edi.
Venesuela dunyodagi eng yirik tasdiqlangan neft zaxiralariga ega – AQSh Energetika ma'muriyati ma'lumotlariga ko'ra, taxminan 303 milliard barrel yoki global umumiy hajmning qariyb 17 foizi. Biroq, mamlakat nefti og'ir va oltingugurtli bo'lib, uni qazib olish va qayta ishlash qimmatga tushadi.
AQShning ko'rfaz sohilidagi neftni qayta ishlash zavodlari Venesuelaning bunday neftini qayta ishlashga qodir bo'lsa-da, tahlilchilar Vashington va Karakas o'rtasidagi kelishuv yaqin kelajakda AQShda xom neft narxini pasaytirmasligi haqida ogohlantirmoqda.
O'tgan hafta Trump ma'muriyati Venesuelaning 65 milliard barreldan ortiq tasdiqlangan neft zaxiralarini nazorat qilishni ta'minlaydigan kelishuvni e'lon qildi. Bu Venesueladagi barcha ma'lum neftning beshdan biridan ko'prog'ini tashkil etadi. Buning uchun Oq uy faktlar varaqasiga ko'ra, AQSh sobiq sotsialistik prezident Ugo Chavesning sobiq ittifoqchisi bo'lgan milliarder venesuelalik tadbirkor Alexandro Betancourtga tegishli Shimoliy Amerika Blue Energy Partners (NABEP) bilan xususiy qo'shma korxona tuzmoqda.
NABEP allaqachon Venesuelada AQShning yirik neft kompaniyasi Chevron'dan keyin ikkinchi yirik operator hisoblanadi. Kelishuv Pentagonga tegishli Strategik kapital idorasiga NABEP'ning 35 foiz ulushini beradi. Oq uyning ta'kidlashicha, “Venesuelaning millionlab barrel yangi mahsuloti AQSh neftni qayta ishlash zavodlarida qayta ishlanadi va Amerika qurilmalari va infratuzilmasi bilan pompalanadi, bu AQShga milliardlab dollar sarmoya va minglab ish o'rinlarini yaratadi”. AQShga mahsulotning 20 foizini tannarx bo'yicha sotib olish huquqi kafolatlanadi.
NABEP bilan qo'shma korxona kuniga taxminan 200 ming barrel xom neft ishlab chiqarish quvvatiga ega. Bu Eronning Hormuz bo'g'ozini blokadasi global neft narxlarini oshirgan bir paytda AQSh ishlab chiqarishini oshiradi. Venesuelaning muvaqqat prezidenti Delcy Rodriguez neft kelishuvini olqishladi, bu davlat g'aznasiga zarur mablag'larni olib kelishi kutilmoqda.
Tahlilchilarga ko'ra, AQSh xom neft narxlari Trump so'nggi kelishuvni e'lon qilganidan beri aslida oshgan. Kpler tahlilchisi Johannes Rauballning ta'kidlashicha, kelishuvdan oldin WTI nefti barrel uchun 83-86 dollar atrofida bo'lgan bo'lsa, hozir 90 dollardan oshib ketdi. Uning so'zlariga ko'ra, Venesueladagi neftni qazib olishning jismoniy qiyinchiliklari tufayli yaqin muddatda narxlarga ta'sir qilish dargumon. “Venesueladagi jiddiy jismoniy to'siqlar va eskirgan infratuzilma – eng muhimi, quvurlar tizimining yomonlashuvi, elektr tarmog'ining yetarli emasligi va ixtisoslashtirilgan neftni boyitish qurilmalarining yo'qligi sababli bu kelishuv ishlab chiqarishni sezilarli darajada oshirish uchun yillar talab qiladi”, dedi u.
Eronning Hormuz bo'g'ozini yopishi global energiya bozorlarini izdan chiqardi. Bo'g'oz orqali tinchlik davrida global neft va gazning 20 foizdan ortig'i tashiladi. Bo'g'oz yopilganidan keyin Brent nefti barrel uchun 100 dollardan oshdi. Hozirda Brent 95 dollardan oshiq narxda. Kpler'ning Rauball fikricha, AQSh-Venesuela kelishuvining global neft narxlariga darhol ta'siri “neytral” bo'lib qolmoqda, chunki bozorlar asosan Hormuz bo'g'ozining yopilishi natijasida yuzaga kelgan qisqa muddatli geosiyosiy ta'minot tanqisligiga qaratilgan.
Ekspertlarning ta'kidlashicha, Venesuela neftining ko'payishi Fors ko'rfazi ishlab chiqaruvchilarining kamaygan ta'minotini to'liq qoplay olmaydi. Venesuela nefti og'ir va oltingugurtli bo'lib, u engil ko'rfaz neftini almashtirmaydi, balki boshqa og'ir importlar (asosan Kanada va Meksika) bilan raqobatlashadi. Shuningdek, faqat AQSh, Xitoy va Hindiston kabi bir nechta mamlakatlarda bunday og'ir neftni qayta ishlashga qodir zavodlar mavjud.
AQSh neft kompaniyalari ushbu kelishuvdan eng katta foyda olishlari kutilmoqda. Kelishuv e'lon qilinganidan keyin Chevron aksiyalari 2,2 foizga o'sdi. AQSh energetika vaziri Chris Wright bir nechta kompaniyalar Venesuelada neft kelishuvlarini imzolashini aytdi. Biroq, tahlilchilar ko'pchilik kompaniyalar Venesuelaga sarmoya kiritishga shoshilmasligini ta'kidlamoqda. “Urushdagi yuqori narx shoki talabni yo'q qildi. Noaniq talab prognozi va ko'rfaz neftining qaytishi bilan hech bir kompaniya Venesuela kabi xavfli mamlakatga 100 milliard dollar sarflashni xohlamaydi”, dedi Frederic Schneider.
Source: www.aljazeera.com