AQSH va NATO Chexiyani mudofaa xarajatlarini sezilarli darajada oshirishga chaqirmoqda, ammo Chexiya Bosh vaziri Andrej Babish mamlakatning bunday tez o'sishni moliyaviy jihatdan ko'tara olmasligini ma'lum qildi. Bu haqda AQSHning NATOdagi elchisi Metyu Uitakerning Pragaga tashrifi chog'ida bildirilgan talablar ortidan ma'lum bo'ldi. Uitaker "ittifoqchilarimiz mas'uliyatni o'z zimmasiga olishini kutamiz" deb ta'kidlagan edi.
NATO mudofaa xarajatlarining minimal chegarasini yalpi ichki mahsulotning 2 foizidan 3,5 foiziga ko'tardi. Chexiya, Sloveniya va Albaniya kabi davlatlar hali eski 2 foizlik talabni ham bajarmagan. Chexiya hukumati 2026 yilgi byudjetda mudofaa xarajatlarini YaIMning atigi 1,7 foizi darajasida belgiladi. Bosh vazir Babish 2027 yilda 2 foizga yetishni va'da qilgan bo'lsa-da, bundan ortiq oshirishni rejalashtirmayapti.
Chexiya razvedka xizmati (BIS) Rossiyadan kelayotgan tahdid ortib borayotgani haqida ogohlantirmoqda. 2014 yilda Ukrainaga aloqador qurol omboridagi portlash Rossiya FSB tomonidan uyushtirilgani aniqlangan edi. O'shanda Babish 100 ga yaqin rus diplomatini chiqarib yuborgan va Moskva bilan aloqalarni muzlatgan edi. Biroq hozirgi hukumat ham o'tmishdagi kabinetlar kabi mudofaa byudjetini oshirishga shoshilmayapti. O'tgan yili Praga mudofaaga YaIMning 1,86 foizini sarfladi, Polsha va Boltiqbo'yi davlatlari esa allaqachon yangi NATO maqsadiga yetib, kelasi yil 5 foizga chiqishni rejalashtirmoqda.
Babishning mudofaa xarajatlarini oshirishga qurbi yetmasligi haqidagi da'vosi uning hukumati 22 sentyabrda tasdiqlagan 2027 yilgi byudjet rejasi bilan ziddiyatga tushadi. Bu reja bo'yicha xarajatlar sezilarli darajada kengaytirilib, Chexiya tarixidagi ikkinchi eng katta defitsit — 386 milliard kron (15,8 milliard yevro) ko'zda tutilgan. Bu mablag'larning katta qismi ijtimoiy tizim, pensiyalar, ta'lim va infratuzilmaga yo'naltiriladi.
Siyosatshunos Alesh Mixalning fikricha, mudofaa xarajatlarini oshirmaslik asosan ichki siyosat bilan bog'liq. Hukumat koalitsiyasidagi partiyalar saylovoldi va'dalarida mudofaa xarajatlarini oshirishni emas, balki ijtimoiy tizimni mustahkamlashni birinchi o'ringa qo'ygan edi. Tanqidchilar esa hukumat Rossiyadan kelayotgan tahdidni ataylab kamsitayotganini ta'kidlamoqda. Babishning o'zi Ukraina urushi bo'yicha "Tinchlik uchun" shiorlari ostida chiqish qilib, Yevropaning radikal o'ng qanoti pozitsiyasiga yaqinlashayotgani kuzatilmoqda.
Muxolifat hukumatning bu ikkiyuzlamachiligini uning zaif nuqtasi deb hisoblaydi. Fuqarolik-demokratik partiyasi rahbari Martin Kupka Babishdan "Kremlning beshinchi kolonnasini" hukumatdan qachon chiqarib yuborishini so'radi. Biroq 2021-2025 yillarda hukmronlik qilgan ODS boshchiligidagi hukumat ham NATOning mudofaa xarajatlari maqsadiga yeta olmagan edi. Mudofaa tahlilchisi Andor Shandorning so'zlariga ko'ra, mudofaa xarajatlarining sekin o'sishi "optimal emas", ammo asosiy muammo armiyaning hajmi va roli haqida strategik tushunchaning yo'qligida.
Source: www.dw.com