So‘nggi paytlarda O‘zbekistonda ilmiy kadrlar tayyorlash tizimi va ilm-fanning ahvoli borasidagi munozaralar faollashdi. Higher Education Policy jurnalida e’lon qilingan tadqiqot xulosasiga ko‘ra, 2017-yilgi ilmiy kadrlar tayyorlash tizimi islohotlari na tizimning yaxshilanishiga, na u tayyorlayotgan ilmiy kadrlar sifati oshishiga hissa qo‘shdi. Ishonch nashrining xabar berishicha, O‘zbekiston ilmiy maqolalari eng ko‘p chaqirib olingan mamlakatlar ro‘yxatida yetakchilik qilmoqda. O‘zbekiston Fanlar akademiyasi prezidenti, akademik Shavkat Ayupov ham Jadid gazetasiga bergan intervyusida O‘zbekistonda ilm-fan ayanchli ahvolda ekanini ta’kidlagan edi.
Gazeta kolumnisti Komil Jalilov ushbu mavzuda G‘arbiy Angliya universiteti dotsenti Qobil Ro‘ziyev bilan suhbatlashdi. Ro‘ziyevning tadqiqotlari rivojlanayotgan va o‘tish davri iqtisodiyotidagi mamlakatlarda institutsional va moliyaviy rivojlanish, jumladan, postkommunistik Markaziy Osiyodagi oliy ta’lim islohotlari masalalarini qamrab oladi. U “O‘zbekistonda doktoranturani isloh qilish: modellar, qoidalar va xulq-atvor me’yorlari” nomli tadqiqot hammuallifi.
Ro‘ziyevning fikricha, G‘arb tizimida tadqiqot salohiyatini rivojlantirishning “yumshoq” va “qattiq” omillari mavjud. “Yumshoq” omillarga bilim va kompetensiyalar: mustaqil ravishda egallash mumkin bo‘lgan bilim, tanqidiy fikrlash, tadqiqotchilik ko‘nikmalari kiradi. “Qattiq” omillarga esa ish stoli, tinch joy, noutbuk, yaxshi internet, kutubxonalar va elektron ilmiy maqolalardan foydalanish imkoniyati kiradi. Buyuk Britaniyada doktorantura tizimi ishonchga asoslangan: jarayonlar shaffof, ilmiy rahbar fasilitator vazifasini bajaradi, talabaning o‘sishiga e’tibor qaratiladi.
O‘zbekistonda esa, Ro‘ziyevning kuzatishicha, sovet merosi bo‘lgan shaxsga nisbatan ishonchsizlik hukm surmoqda. Dissertatsiya himoyasiga qo‘yilish uchun o‘n uchga yaqin bosqichdan o‘tish kerak, bu esa byurokratiyani keltirib chiqaradi. “Agar yo‘lda ketma-ket to‘siqlar tursa, odamlar sabri tugab, aylanma yo‘llar qidirishga tushadi”, deydi u. Bu korrupsiyaga olib keladi.
Ro‘ziyev ta’kidlaydiki, O‘zbekistonda doktorantlar mahsulot yaratishga shoshilishga majbur, mutolaa qilishga vaqti yo‘q. “Agar siz she’rlardan bexabar bo‘lsangiz, qanday qilib yaxshi doston yoza olasiz?” – deya misol keltiradi u. Tizim noto‘g‘ri sozlangan: ko‘proq foyda keltiradigan, kamroq kuch sarflanadigan yo‘l – ghostwriting (buyurtma asosida ilmiy ish yozish) tanlanadi. Bu esa meritokratiyani zaharlaydi.
Ro‘ziyevning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekistonda ilmiy darajalar signal berish funksiyasini yo‘qotmoqda: “Bozor sifatsiz mahsulot – ‘limonlar’ bilan to‘lib ketyapti”. U tizimni tubdan isloh qilish, ishonch va shaffoflikni tiklash zarurligini ta’kidlaydi.
Source: www.gazeta.uz