O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan e’lon qilingan naqd pul aylanmasi bo‘yicha sharhga ko‘ra, UZS 100,000 nominalidagi banknot hali ham eng keng qo‘llaniladigan nominal hisoblanadi, garchi uning umumiy ulushi kamaygan bo‘lsa ham.
2026-yil 1-yanvar holatiga mamlakatdagi naqd pulning umumiy hajmi UZS 68 trillionni tashkil etdi, bu o‘tgan yilga nisbatan UZS 15 trillionga ko‘p.
Banklar orqali naqd pul kirimi va chiqimi o‘rtasidagi farq qo‘shimcha emissiya bilan qoplanadi. 2025-yilda Markaziy bank aylanmaga UZS 16.8 trillion naqd pul chiqardi. Natijada, naqd pulning umumiy pul massasidagi ulushi 19.2 foizdan 18.1 foizga tushdi.
O‘tgan yili banklar orqali umumiy naqd pul aylanmasi UZS 1,250 trillionni tashkil etdi, bu 2024-yilga nisbatan 24 foiz o‘sishni bildiradi. Bu miqdordan naqd pul kirimi UZS 615 trillion, chiqimi esa UZS 635 trillionni tashkil qildi.
Banklarga naqd pul kirimi UZS 114 trillionga yoki yiliga 23 foizga oshdi. O‘sish qisman bank xizmatlari, jumladan depozitlar, kredit qaytarishlar va valyuta sotishdan tushgan tushumlarning UZS 60 trillionga oshishi bilan bog‘liq. Savdo tushumlari ham UZS 25 trillionga oshib, hissa qo‘shdi.
Bank kassalari, shu jumladan bankomatlar orqali naqd pul chiqarish UZS 125 trillionga yoki 25 foizga oshdi. Bu asosan bank kartalaridan naqd pul chiqarishning UZS 54 trillionga oshishi va banklar tomonidan aholidan valyuta sotib olish uchun berilgan naqd pulning UZS 27 trillionga oshishi bilan izohlanadi.
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda bank kartalariga o‘tkazilgan mablag‘lar hajmi 2024-yilga nisbatan 1.4 baravar oshdi, bu asosan aholi daromadlarining oshishini aks ettiradi. Davr mobaynida bank kartalaridan UZS 279 trillion naqd pul chiqarildi.
2025-yilda Markaziy bank qo‘shimcha 262 million banknot chiqardi, bu aylanmadagi banknotlar sonini 2.44 milliarddan ortiqqa yetkazdi.
UZS 200,000 nominalidagi banknotlarning aylanmadagi ulushi 23.4 foizdan 28.5 foizga oshdi. UZS 100,000 nominalidagi banknotlarning ulushi 40.9 foizdan 36.4 foizga tushgan bo‘lsa-da, ular eng mashhur nominal bo‘lib qoldi. Kamayish asosan eski seriyali banknotlarning aylanmadan chiqarilishi bilan bog‘liq.
2025-yil oxiriga kelib, UZS 50,000 nominalidagi banknotlarning ulushi 16.6 foizdan 18.2 foizga, UZS 20,000 nominalidagi banknotlarning ulushi esa 6.7 foizdan 7.1 foizga oshdi. Aksincha, UZS 10,000 nominalidagi banknotlarning ulushi 7 foizdan 5 foizga, UZS 5,000 nominalidagi banknotlarning ulushi 4.1 foizdan 3.7 foizga, UZS 1,000 nominalidagi tangalarning ulushi 0.6 foizdan 0.5 foizga tushdi. UZS 2,000 nominalidagi banknotlarning ulushi o‘zgarishsiz 0.7 foizni tashkil etdi.
Umuman olganda, kichik nominaldagi banknotlar naqd pul aylanmasining 1.1 foizini, o‘rta nominaldagi banknotlar 15.8 foizini, katta nominaldagi banknotlar esa 83.1 foizini tashkil etdi.
Markaziy bank shuningdek, eski seriyali banknotlarni bosqichma-bosqich aylanmadan chiqarish va ularni yangilari bilan almashtirish choralarini davom ettirdi. 2025-yilda eski UZS 5,000 nominalidagi banknotlarning ulushi 25 foizdan 7 foizga, UZS 10,000 nominalidagi banknotlarning ulushi 24 foizdan 5 foizga, UZS 50,000 nominalidagi banknotlarning ulushi 25 foizdan 4 foizga, UZS 100,000 nominalidagi banknotlarning ulushi esa 18 foizdan 3 foizga tushdi.
Source: kun.uz