1-may kuni ko‘plab mamlakatlarda Xalqaro ishchilar kuni nishonlanadi. Bu kun mehnatkashlar huquqlari va ishchi harakati tarixiga bag‘ishlangan. AQShda esa bu bayram an'anaviy ravishda e'tibordan chetda qolgan, chunki mamlakat xalqaro mehnat birdamligi va ishchilar huquqlariga unchalik ahamiyat bermagan.
AQSh va Kanada o‘zlarining alohida Mehnat kunini sentyabr oyida nishonlaydi. Ammo 1-mayning kelib chiqishi aynan AQSh bilan bog‘liq: 1886-yilning 1-mayida sakkiz soatlik ish kuni uchun ommaviy ish tashlashlar bo‘lib, ular politsiya tomonidan shafqatsiz bostirilgan.
Hozirgi kunda ishchilar huquqlariga yangi tahdid – sun'iy intellekt (AI) paydo bo‘ldi. AI ishchilarning ishlash huquqiga bevosita xavf solmoqda. Yanvar oyida Amazon 16 000 xodimini ishdan bo‘shatdi, bu AI tufayli amalga oshirilgan eng so‘nggi qisqartirishlardan biri edi. 2025-yil oktabrida The New York Times kompaniyaning “yarim milliondan ortiq ish o‘rnini robotlar bilan almashtirish” rejasi borligini xabar qildi.
AQSh hozirda AI rivojlanishida dunyoda yetakchilik qilmoqda. Bu mamlakatning qattiq kapitalizm va ishchilarni mashinalar kabi ishlashga majbur qilish g‘oyasi bilan bog‘liq. Mantiqiy qadam – ularni butunlay mashinalar bilan almashtirish.
San-Fransiskoda bo‘lib o‘tgan tashrif chog‘ida shahar manzarasi hamma joyda AI haqidagi bilbordlar bilan to‘ldirilgan edi. Mahalliy Artisan agentligining “Odamlarni yollashni to‘xtating”, “AI xodimlar davri keldi” kabi shiorlari ochiqdan-ochiq shafqatsiz deb baholangan. Kompaniya bosh direktori Jaspar Karmaykl-Jek bu kampaniyani “provokatsion” deb himoya qilgan.
Liza Featherstounning so‘zlariga ko‘ra, “milliarderlar sinfi ishchilarsiz dunyoni orzu qiladi. Ular AI ni yaxshi ko‘radilar, chunki inson ishchilarning talablariga javob berishni xohlamaydilar”. Ish joyidagi qo‘rquv AI “xodimlari” ish o‘rinlarini egallashi bilan yanada kuchayadi.
2026-yil boshida AI bilan bog‘liq muammolar qatorida “yolg‘on ma'lumot yaratish, tarafkashlikni kuchaytirish, atrof-muhit va ma'lumotlar xavfsizligi xavflari” sanab o‘tilgan. Shunga qaramay, korporatsiyalar AI ga katta mablag‘ sarflashda davom etmoqda: Google, Amazon, Meta va Microsoft 2026-yilning birinchi choragida 130,65 milliard dollar sarmoya kiritgan.
AQSh prezidenti Donald Tramp AI ni qo‘llab-quvvatlaydi va uning ma'muriyati “AI poygasida g‘alaba qozonishga” intilmoqda. Ammo insondan keyingi dunyoda insoniy taraqqiyotga o‘rin yo‘q. 1-may kuni, har doimgidek, AI ga o‘rin bo‘lmasligi kerak.
Source: www.aljazeera.com