Fevral oyi oxirida, AQSh va Isroil Eronga hujum qilishdan 12 soat oldin, tehronlik kripto foydalanuvchisi Firouz o‘zining barcha kripto jamg‘armalarini Nobitex – Eronning eng yirik raqamli aktiv platformasi – dan shaxsiy hamyoniga o‘tkazdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, urush boshlanishini sezgan va davlat nazoratidagi xizmatlarda pul yo‘qotish xavfidan qo‘rqqan.
Chainalysis ma’lumotlariga ko‘ra, Eron kripto ekotizimi 2024-yilda 7,78 milliard dollardan ortiq qiymatga ega bo‘lib, o‘sish sur’ati tezlashgan. Biroq, bu nafaqat oddiy fuqarolarning inflyatsiya va zaif milliy valyutadan himoyalanishi, balki Islom Inqilobi Qo‘riqchilari Korpusi (IRGC) tomonidan ham keng qo‘llanilmoqda.
IRGC to‘rtinchi chorakdagi on-chain faoliyatining taxminan 50 foizini tashkil qilgan. Kripto valyutalar an’anaviy bank to‘lovlariga qaraganda kuzatish qiyinroq va o‘tkazish osonroq bo‘lib, neft sotish, qurol-yarog‘ va tovarlar xarid qilishda sanksiyalarni chetlab o‘tish imkonini beradi.
Aprel oyi boshida Eron rasmiylari Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tuvchi neft kemalaridan kripto valyutada to‘lov olishni talab qilishini ma’lum qildi. Ba’zi to‘lovlar allaqachon kriptoda olingani haqida xabarlar bor.
AQSh esa bu tendensiyaga qarshi kurashmoqda. Hafta boshida Vashington Eron bilan bog‘liq kripto hamyonlar tarmog‘iga sanksiya qo‘yib, 344 million dollarlik raqamli aktivlarni muzlatdi. AQSh G‘aznachilik kotibi Scott Bessentning so‘zlariga ko‘ra, ular Tehronning mamlakat tashqarisiga pul o‘tkazish urinishlarini kuzatib, barcha moliyaviy manbalarni nishonga oladi.
Oddiy eronliklar uchun kripto o‘z jamg‘armalarini inflyatsiya va rialning qadrsizlanishidan saqlash vositasi bo‘lib, rial 2018-yildan beri qiymatining 90 foizini yo‘qotgan. Biroq, IRGCning kripto qazib olish va sanksiyalarni chetlab o‘tishdagi hukmronligi oddiy foydalanuvchilar uchun vaziyatni murakkablashtirmoqda.
AQShning xorijiy aktivlarni nazorat qilish idorasi (OFAC) Eronning butun kripto ekotizimini yuqori xavfli deb tasniflagan. Bu esa eronliklarning xalqaro biznes va kripto jamoalari bilan aloqalarini deyarli butunlay uzib qo‘ygan.
Urush boshlanganidan beri internet cheklovlari, davlat bilan bog‘liq tuzilmalarga ishonchsizlik va kiberhujumlar kripto savdosini yanada qiyinlashtirgan. Shunga qaramay, 2025-yil iyun oyidagi 12 kunlik urushdan oldin Nobitexdan chiqimlar 150 foizdan oshgan.
Eron Markaziy banki o‘tgan yili 500 million dollardan ortiq USDT sotib olgan, bu esa global bank tizimini chetlab o‘tish strategiyasidan dalolat beradi. AQSh esa OFAC orqali noqonuniy kripto birjalariga sanksiya qo‘yib, bu kurashni davom ettirmoqda.
Source: www.aljazeera.com