Suriyada 15 mart kuni mamlakat tarixidagi muhim voqea – 2011-yilda boshlangan va 2024-yilda Bashar al-Assad hukmronligini tugatgan qoʻzgʻolonning 15 yilligi nishonlanmoqda. 2011-yil 15-martda Deraa, Damashq va Halab shaharlarida hukumatga qarshi namoyishlar boshlandi, bu Tunis va Misrdan keyin “Arab bahori”ning Suriyaga yetib kelishini anglatardi.
Dastlabki namoyishlar Deraa shahridagi oʻsmirlarning hukumatga qarshi graffitilar chizgani uchun hibsga olinishi va qiynoqqa solinishi haqidagi xabarlardan keyin yuzaga keldi. Namoyishlar kengayib, demokratik islohotlar va siyosiy mahbuslarni ozod qilish talablariga aylanganda, Assad va uning kuchlari qatʼiy kuch va bostirish bilan javob berdi. 2011-yil iyul oyida Suriya armiyasidan chiqqan askarlar Ozod Suriya Armiyasini tuzdilar, bu esa mamlakatni yuz minglab odamlar halok boʻlgan va millionlab odamlar koʻchirilgan qonli urushga olib keldi.
2024-yil dekabr oyida Hayat Tahrir al-Sham (HTS) guruhining chaqqon hujumi natijasida Assad hokimiyatdan agʻdarilib, Rossiyaga qochdi. Hozirda mamlakat prezidenti boʻlgan sobiq HTS rahbari Ahmad al-Sharaa urushdan vayron boʻlgan davlatni, jumladan xavfsizlik tizimini qayta qurishga kirishdi. Suriyaliklar Al Jazeera gazetasiga bergan intervyusida Assad sulolasini agʻdarganliklari uchun faxrlanayotganini aytishdi.
Hokimiyatga kelganidan soʻng, al-Sharaa xalqaro sanksiyalar kabi muhim muammolarni hal qila olishi haqida savollar tugʻildi. Biroq u tezda bir qancha mintaqaviy davlatlar, shuningdek, Donald Tramp boshchiligidagi AQSh bilan yaxshi munosabatlar oʻrnatib, xalqaro legitimlikka erishdi. Atlantika Kengashining Suriya loyihasi boʻyicha tadqiqotchi Omer Ozkizilcikning 2025-yil dekabrdagi hisobotida al-Sharaa “boshqa hech bir Suriya prezidenti erishmagan darajadagi xalqaro legitimlikka erishdi” deb yozgan.
Biroq, muammolar hali ham davom etmoqda. Koʻp suriyaliklar endi Assad xavfsizlik kuchlari tomonidan hibsga olinish yoki qiynoqqa solinish haqida tashvishlanmasliklarini aytishsa-da, mamlakat xavfsizligi hali ham beqaror. Idliblik Ahmad Xallakning aytishicha, “Kunduzi xavfsizroq, lekin nomaʼlum odamlar yoki hujumchilar qoʻlida hali koʻp qurol bor”. U baʼzi hududlarda ISIL (ISIS) jangchilari va oʻgʻirlik kabi mayda jinoyatlar mavjudligini taʼkidladi.
Al-Sharaa hukumatining urushdan keyingi davrda davlat nazoratini oʻrnatishga qaratilgan saʼy-harakatlari qirgʻoqboʻyi hududlarida 2025-yil mart oyida ommaviy zoʻravonlik va janubdagi Suvaydada oʻtgan yozdagi zoʻravonlik bilan birga keldi. Hukumat shuningdek, Suriya Demokratik Kuchlari (SDK)ni Suriya armiyasiga birlashtirish boʻyicha muzokaralar olib bordi, ammo 2025-yil yanvar oyidagi hujumlar shimoli-sharqiy hududlarning katta qismini qaytarib olishga imkon berdi.
Xoms shahrida 2024-yil noyabr oyida bir juftning oʻldirilishi mazhabiy zoʻravonlikni keltirib chiqarishi mumkin edi, ammo hukumat va qabila rahbarlari aralashib, keskinlikni pasaytirdi. Yevropa Tashqi Aloqalar Kengashining soʻnggi hisobotida Julien Barnes-Dacey “Ichki ishlar vazirligi ichki tizimlarini mustahkamlash va mamlakatdagi koʻplab xavfsizlik faollariga katta mas’uliyat yuklashga harakat qilmoqda” deb yozgan.
Source: www.aljazeera.com