Pekinda o‘tkazilayotgan yillik qonun chiqaruvchi sessiyalar (“ikki sessiya”) davomida kamida o‘nlab faol va nafaqadagi harbiy ofitserlar ishtirok etmadi. Yo‘qolganlar qatorida yanvar oyi oxiridan beri “intizom va qonunni jiddiy buzganlikda” gumon qilinayotgan general Chjan Yousya bor. U Xitoy Kommunistik partiyasi raisi va prezidenti Si Tszinpin uzoq muddatli hukmronligining belgisi bo‘lgan keng qamrovli korrupsiyaga qarshi kampaniyaga tushgan eng yuqori martabali amaldorlardan biridir.
Tayvanning Milliy mudofaa va xavfsizlik tadqiqot instituti tadqiqotchisi Chje Chjungning so‘zlariga ko‘ra, Si Tszinpin Xalq ozodlik armiyasi (XOA) rahbariyatida yangi tozalash boshlagan. Uning ta‘kidlashicha, bu safar to‘r yanada kengroq bo‘lib, Markaziy harbiy komissiya a‘zolari va harbiy funktsional muassasalar, siyosiy komissarlar va XOAning beshta harbiy teatri va turli harbiy filiallari qo‘mondonlaridan tashqari operatsion qo‘mondonlarni ham o‘z ichiga oladi.
Xitoyning rasmiy harbiy gazetasi o‘tgan oyda korrupsiyani prezident Sining ustuvor vazifasi sifatida ko‘rsatdi. Gazetada: “Korrupsiya jangovar samaradorlikni yemoqchi bo‘lgan eng katta saratondir. Yashirin xavflarni qanchalik puxta yo‘q qilsak, korrupsiyaga qarshi asrlik kurash shunchalik istiqbolli bo‘ladi”, deb yozilgan. XOAning “ikki sessiya” davomida chiqarilgan so‘nggi ish hisobotida korrupsiyaga qarshi kurash “siyosiy to‘g‘rilash” va sadoqatni ta‘minlash kabi boshqa maqsadlar bilan teng qo‘yilgan.
Gonolulu shahridagi Tinch okeani forum tadqiqot instituti tadqiqotchisi Tristan Tanning Al Jazeeraga bergan intervyusiga ko‘ra, Chjan va boshqa harbiy nishonlar Sining qurolli kuchlarni boshqarishdan uzoq muddatli noroziligini aks ettiradi. Tanning ta‘kidlashicha, Xitoy rahbari harbiy sohaga e‘tiborini 2016-2017 yillarda qayta kuchaytirgan va yaqindagi olib tashlashlar ushbu kampaniyaning davomi sifatida ko‘rilishi kerak. U: “Mening talqinim shundaki, rahbariyat XOAning kadrlar tizimida uzoq davom etgan muammolarni aniqlagan. Bu ko‘plab general va admallar olib tashlangan yoki tergov qilinayotgani, ko‘p lavozimlar esa bo‘sh qolayotganini tushuntirishi mumkin – chunki tizim bo‘ylab ofitserlar, hatto katta polkovniklar ham qayta baholanish va tergovdan o‘tmoqda”, dedi.
AQShdagi CSIS Xitoy kuchi loyihasining bir taxminiga ko‘ra, 2022 yildan beri XOAning taxminan 100 nafar yuqori martabali ofitseri “tozalandi yoki tozalanishi mumkin”. Fevral oyi oxiridagi hisobotga ko‘ra, bu ro‘yxatga 36 general va general-leytenant, shuningdek, muhim yig‘ilishlarda ishtirok etmaganligi sababli “yo‘qolgan yoki tozalanishi mumkin” bo‘lgan 65 ofitser kiradi. Sharqiy Osiyo bo‘ylab xavfsizlik mutaxassislari ko‘p hollarda rasmiy sabab sifatida korrupsiya ko‘rsatilganiga qaramay, bu dunyoning eng qudratli armiyalaridan biri uchun nima anglatishini baholashga harakat qilmoqda.
Tokiodagi Canon global tadqiqotlar instituti direktori va sobiq Yaponiya diplomati Kunixiko Miyakening yozishicha, bir vaqtning o‘zida olib tashlangan Chjan va Lyu Xitoyning kuchli Markaziy harbiy komissiyasi a‘zolari bo‘lib, Si Tszinpin o‘tgan yil davomida u erda tozalash ishlarini olib borgan. Miyake: “Qo‘pol qilib aytganda, o‘tgan yildan beri Xitoy Markaziy harbiy komissiyasining bir nechta yuqori martabali amaldorlari ishdan bo‘shatildi va ettita a‘zodan faqat ikkitasi, jumladan prezident Si Tszinpin qoldi. Bu Yaponiyada Birlashgan shtab boshlig‘i va Birlashgan operatsiyalar bosh qo‘mondonining yo‘qolishi yoki ishtirok etmasligi, yoki AQShda Birlashgan bosh shtab raisi va Hind-Tinch okeani qo‘mondonligi bosh qo‘mondonining yo‘qolishi bilan bir xil darajadagi favqulodda vaziyat”, deb yozgan.
Nihoyat, Tayvan atrofidagi harbiy vaziyatga ta‘siri masalasi qolmoqda. Xitoy 23 million aholiga ega demokratik Tayvanni tinch yo‘l bilan yoki kuch ishlatib anneksiya qilishga va‘da bergan. AQSh alohida ravishda 1979 yilgi Tayvan munosabatlari to‘g‘risidagi qonun asosida Tayvanni himoya qilishga yordam berishga va‘da bergan, ammo qo‘shinlar yuborishga majburiyat olmagan. Naftaga chiqqan AQSh admirali Filip Devidsonning tez-tez takrorlanadigan bir taxminiga ko‘ra, XOA 2027 yilga kelib Tayvanga qarshi harbiy kampaniya boshlash qobiliyatiga ega bo‘ladi. Krizi guruhining Shimoliy-Sharqiy Osiyo bo‘yicha katta tahlilchisi Uilyam Yanning aytishicha, Pekinda o‘tgan oy Milliy xalq kongressida chiqarilgan Xitoyning so‘nggi Hukumat ish hisoboti Tayvanni anneksiya qilish ustuvor vazifa bo‘lib qolishini ko‘rsatadi.
Source: www.aljazeera.com