Eron hukumati va AQSh rejimi o‘rtasidagi to‘rt haftalik urush davom etmoqda, bunda AQSh va Isroilning birgalikdagi bombardimonlari Fors ko‘rfazi mintaqasida qora tutun ko‘tarilishiga sabab bo‘lmoqda. Eron rasmiylari AQSh-Isroil hujumlariga javoban harbiy, fuqarolik va energetika ob’yektlarini nishonga olgan holda javob qaytarishni davom ettirishlarini aytishdi, garchi AQSh prezidenti Donald Tramp bir necha marta Eron harbiy jihatdan mag‘lub etilganini da‘vo qilgan bo‘lsa ham.
Urushning cho‘zilishi siyosiy bosimni oshirib, energiya narxlarining oshishi butun dunyo bo‘ylab inflyatsiya va iqtisodiy noaniqlikni keltirib chiqarmoqda. Friedrich Ebert jamg‘armasining Yaqin Sharqdagi tinchlik va xavfsizlik loyihasi rahbari Markus Shnayder hozirgi vaqtda muzokaralar uchun imkoniyat juda kamligini ta‘kidladi: “Men hozir juda shubhali qarayman”, dedi u. Eronning asosiy rahbarlarining nishonli o‘ldirilishi muhim muloqotchilarni yo‘q qilgan, ularning o‘rnini egallayotgan yangi shaxslar esa kamroq kelishuvga tayyor ekanligi qayd etilmoqda.
Eronning oliy rahbari Ali Xomeneiy urushning birinchi soatlarida, 28-fevralda halok bo‘ldi, uning o‘g‘li Mojtaba Xomeneiy yangi oliy rahbar etib tayinlangan, ammo u jiddiy jarohatlangan degan taxminlar ostida urush boshlanganidan beri omma oldida ko‘rinmagan. Boshqa yuqori martabali amaldorlar, jumladan, yaqinda xavfsizlik boshlig‘i Ali Larijoniy ham o‘ldirilgan, u rejimning asosiy siyosatchilaridan biri sifatida ko‘rilgan. Yaqin Sharq tadqiqot markazi direktori Stefan Lukasning ta‘kidlashicha, Tehronning nuqtai nazaridan, AQSh tomonidan yetkazilgan zarar har qanday ishonch o‘rnatish uchun juda katta, shuning uchun rasmiy muzokaralar uchun qiziqish past.
Shnayderning fikricha, “Bosh kesish” zarbalari strategiyasi orqaga qaytmoqda, chunki asosiy rahbarlarni yo‘q qilish tez rejim o‘zgarishini keltirishi haqidagi taxmin noto‘g‘ri hisoblangan. Eron hukumati urushni siyosiy va strategik natijalarga qaratgan holda, AQSh bilan qurolli mojaroda omon qolishni o‘ziga g‘alaba deb biladi. Eronning “mozaika mudofaa strategiyasi” deb ataladigan tuzilma mustahkamligi, yarim avtonom bo‘linmalar markazlashtirilgan qo‘mondonlik tuzilmasiz turli sohalarda harakat qilishi mumkinligi, bu holatni murakkablashtiradi.
Urushga qaramay, Eronning energiya bozorlariga iqtisodiy bosim o‘tkazish strategiyasi muvaffaqiyatli ko‘rinmoqda, Hormuz bo‘g‘ozini blokirovka qilish va energetika infratuzilmasiga hujumlar global bozorlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta‘sir ko‘rsatmoqda. Shnayder so‘roq qildi: “Nima uchun Eron hozir to‘xtashi kerak?” Urushlar nafaqat harbiy, balki siyosiy jihatdan ham hal qilinadi, Tehron o‘zining qiyinchiliklarga chidamliligi raqiblarnikidan kattaroq bo‘lishiga umid qilmoqda. Tomson Reuterning baholashiga ko‘ra, Eron harbiy jihatdan AQShga teng kelolmasligi mumkin, lekin u urushni iqtisodiy jihatdan kuchaytirishi mumkin, bu kuch muvozanatini harbiy ustunlik kamroq hal qiluvchi sohaga siljitadi.
Source: www.dw.com