Eronning Hormuz bo‘g‘ozini blokadasi davom etar ekan, Britaniya bu muhim suv yo‘lini qayta ochish strategiyalarini muhokama qilish uchun 40 ga yaqin davlat bilan virtual maslahatlashuvlar o‘tkazmoqda. Dunyo neftining 20 foizi va suyuq tabiiy gazining (LNG) muhim qismi tinchlik davrida Fors ko‘rfazi ishlab chiqaruvchilaridan shu bo‘g‘oz orqali tashiladi.
Eron, uning hududiy suvlari bo‘g‘ozga kirib boradi, bo‘g‘ozni AQSh va Isroil 28-fevralda Tehronni zarba berganidan keyin kemachilikka yopdi. Ushbu blokada global neft narxlarini har bir barrel uchun 100 dollardan yuqoriga ko‘tarilishiga olib keldi – bu urushdan oldingi darajadan taxminan 40 foizga o‘sish – bu esa, ayniqsa Osiyodagi mamlakatlarni yoqilg‘i taqsimlash va sanoat ishlab chiqarishini qisqartirishga majbur qildi. Payshanba kuni Malayziya barcha davlat xizmatchilarini uydan ishlashga buyurdi, bu energiya tejashga qaratilgan.
AQSh ushbu muzokaralarda qatnashmayapti, chunki Tramp bu hafta bo‘g‘ozni qayta ochish uning mas’uliyati emasligini aytdi. U Yevropa mamlakatlariga “o‘z neftingizni o‘zingiz oling” deb aytdi. Britaniya tashqi ishlar kotibi Yvette Cooper boshchiligidagi video konferensiya Payshanba kuni tush paytida (11:00 GMT) boshlandi. Britaniya Bosh vaziri Keir Starmer o‘tgan chorshanba kuni matbuot anjumanida “Hormuz bo‘g‘ozi orqali xavfsiz o‘tishni ta’minlash uchun tegishli harakatlarga hissa qo‘shishga tayyor” deb bayonot imzolagan mamlakatlar ushbu haftadagi muzokaralarda qatnashishini aytdi.
Fransiya, Niderlandiya, Germaniya, Italiya, Kanada, Avstraliya va Birlashgan Arab Amirliklari ular qatoriga kiradi. Yevropa davlatlari dastlab urushga tortilishdan qo‘rqib, Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochishga aralashishdan bosh tortgan edi. Ammo urush davom etar ekan va neft va gaz narxlari global miqyosda oshib borayotgani sababli, Yevropa Ittifoqi davlatlari Britaniyaning bo‘g‘ozni qayta ochish koalitsiyasiga qo‘shilishga qaror qilgan, deb Yevropa Ittifoqi rasmiysi Reuters axborot agentligiga aytdi.
Starmer muzokaralardan oldin, mamlakatlar “erkin navigatsiyani tiklash, qolgan kemalar va dengizchilar xavfsizligini kafolatlash va muhim tovarlar harakatini qayta boshlash uchun barcha amalga oshirish mumkin bo‘lgan diplomatik va siyosiy choralarni baholaydi” deb aytdi. U shuningdek: “Ushbu uchrashuvdan so‘ng, biz harbiy rejalashtiruvchilarimizni chaqiramiz, jangovar harakatlar to‘xtaganidan keyin bo‘g‘ozni qanday qilib ochish va xavfsiz qilishimiz mumkinligini ko‘rib chiqamiz” deb qo‘shimcha qildi. Britaniya hukumati bo‘g‘ozni qayta ochish rejasi, shuningdek, dengiz yo‘lini minasizlantirishni va tankerlarni bu hududdan o‘tkazishda himoya qilishni o‘z ichiga oladi, deb aytdi.
York universiteti Siyosat va Xalqaro Munosabatlar kafedrasi dotsenti Kristofer Fetherston Al Jazeeraga aytishicha, ushbu sammitning muhim tarkibiy qismi AQShdan tashqari boshqa davlatlar ham diplomatik yo‘l bilan normal holatga qaytishga sodiqligini bildirishdir. U: “Starmer aniq AQSh-Britaniya munosabatlariga sodiqligini Trampga ko‘rsatmoqchi, Britaniya ba’zi Yevropa ittifoqchilariga rahbarlik qila oladi” dedi. Biroq, u shuningdek, Eron va butun dunyoga bu mamlakatlar Trampning talablariga ham bo‘ysunmayotganini bildiradi, deb Fetherston qo‘shimcha qildi.
Urush boshlanganidan beri, Eron o‘zining beshta tinchlik shartlaridan biri sifatida Hormuz bo‘g‘ozi ustidan hokimiyatni amalga oshirish huquqini xalqaro tan olinishini talab qilmoqda. U mart oyi boshidan beri faqat o‘zi “do‘st” deb hisoblagan mamlakatlarning bir nechta kemalariga bo‘g‘ozdan o‘tishga ruxsat berdi – asosan Hindiston, Pokiston, Malayziya va Xitoy bayroqlari ostidagilar. Boshqa mamlakatlar ham o‘z kemalarining xavfsiz o‘tishi uchun Eron bilan kelishuvlar tuzishga intilmoqda. O‘tgan hafta Eron ommaviy axborot vositalari mamlakat parlamenti bo‘g‘ozdan o‘tayotgan kemalardan to‘lov yig‘ish to‘g‘risida qonun qabul qilishni istayotgani haqida xabar berdi.
Source: www.aljazeera.com