Tunis hukumati muxolifat vakillari, jurnalistlar va fuqarolik jamiyatiga bosimni kuchaytirmoqda. Bu esa chuqurlashib borayotgan repressiya va demokratiyaning asta-sekin yo‘q qilinishi haqida yangi xavotirlarni uyg‘otmoqda.
Seshanba kuni sudlar ikki taniqli tunislik jurnalistni moliyaviy jinoyatlarda ayblanib, ularning hukmlarini tasdiqladi. Biroq matbuot erkinligi guruhlari bu qarorni “sud ta’qibi” deb atab, ayblovlar asossiz ekanini ta’kidladi.
Amnesty International tashkiloti Tunis hukumatini nodavlat tashkilotlarga bosimni kuchaytirishda va ularni tarqatib yuborish uchun qonuniy vositalardan foydalanishda aybladi. Inson huquqlari, muhojirlarni himoya qilish, saylov kuzatuvi va korrupsiyaga qarshi kurash bilan shug‘ullanuvchi NNTlar eng ko‘p zarar ko‘rmoqda.
BMTning Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari Volker Turk Tunisni muxolifat va fuqarolik jamiyatiga qarshi repressiyani to‘xtatishga chaqirdi. U inson huquqlari faollari jinoiylashtirilayotganini aytdi.
84 yoshli Rashed G‘annushi, mo‘tadil islomiy “Ennahda” partiyasi raisi, mamlakatdagi eng taniqli mahbuslardan biri bo‘lib, unga berilgan jazo muddatlari 50 yilga yaqinlashmoqda.
Prezident Kays Said 2021 yildan beri hokimiyatni mustahkamlamoqda. U parlamentni chetlashtirdi, sud tizimini zaiflashtirdi va muxolifat hamda tanqidchilarga qarshi choralar ko‘rdi.
Demokratik Eroziya Konsortsiumi Saidning boshqaruv uslubini “yashirin avtoritarizm” deb ta’riflaydi, bunda demokratik institutlar asta-sekin buziladi. Guruhga ko‘ra, faqat “demokratiya niqobi” qolgan.
2025 yil aprelida Tunis sudi 37 muxolifat vakili va inson huquqlari himoyachisini 4 yildan 66 yilgacha qamoq jazosiga hukm qildi. Amnesty International ayblovlarni “asossiz” deb atadi. Noyabr oyida apellyatsiya sudi ko‘pchilik hukmlarni tasdiqladi.
O‘tgan yil ichida “ommaviy safarbarlik o‘zboshimchalik bilan hibsga olinganlarning ozod etilishiga olib kelgan ijobiy misollar” bo‘lgan, deydi Amnesty International xodimi Safiya Rayan. Shunga qaramay, hukumat inson huquqlari va qonun ustuvorligini buzishda davom etmoqda.
GIGA tahlilchisi Mariya Xosua: “Repressiya darajasi shunday nuqtaga yetdiki, davlat nafaqat inson huquqlari buzilishi haqidagi tanqidni bostiradi, balki bu bostirishni tanqid qilganlarni ham ta’qib qiladi.” Jurnalist Zied El Heni Tunis sud tizimini tanqid qilgani uchun bir yil qamoq jazosiga hukm qilindi.
Prezident Said avtoritarizm ayblovlarini rad etib, diktator bo‘lish niyati yo‘qligini aytdi. U fuqarolik erkinliklari kafolatlanganini, ammo hech kim qonundan ustun emasligini qo‘shimcha qildi.
Matbuot erkinligi keskin yomonlashdi. Chegara bilmas muxbirlar tashkiloti Tunisni jurnalistik erkinlik bo‘yicha 180 mamlakat ichida 137-o‘ringa qo‘ydi, bu inqirozli Liviyadan bir pog‘ona yuqori.
Friedrich Ebert fondining Tunis ofisi rahbari Manuel Gat: “Ba’zi tergovlar yoki NNTlarning faoliyatini to‘xtatish tashqi ko‘rinishdagi kabi strategik va maqsadli emas, balki o‘zboshimchalik yoki shoshilinch harakatlar natijasidir.”
Sub-Sahariyadan kelgan muhojirlar va qochqinlar tashkilotlari ham bosim ostida. Tunis Qochqinlar Kengashining besh a’zosi noqonuniy migratsiyani qo‘llab-quvvatlashda ayblanib, sudlanmoqda.
Sobiq Said tarafdorlari ham repressiyadan qutulmayapti. Deputat Ahmad Saidani satirik Facebook postida Saidni masxara qilgani uchun sakkiz oy qamoq jazosiga hukm qilindi.
Kuzatuvchilar iqtisodiy qiyinchiliklar Saidning ichki qo‘llab-quvvatlanishiga hissa qo‘shayotganini ta’kidlaydi. Atlantika Kengashi Tunis 2011 inqilobidan beri ishsizlik, inflyatsiya va iqtisodiy turg‘unlikka duch kelganini aytadi.
Gatning fikricha, hukumat fuqarolik jamiyatiga qarshi harakatlar bilan “vaqt sotib olmoqda”. Bu qarz va inflyatsiya o‘sishi sharoitida xavfli. “O‘sish va bandlik muammolari hal qilinmay kechiktirilmoqda va vaqt o‘tishi bilan tuzatish qimmatroq bo‘ladi.”
Xosua: “Saidning tanqidga qarshi bunday katta choralari uning avtoritar tizimining zaifligidan dalolat beradi. U siyosiy g‘oyalar yoki iqtisodiy muvaffaqiyat orqali qo‘llab-quvvatlashni safarbar qila olmayapti.”
Source: www.dw.com