Suriya va Rossiya 18 oy davomida Moskvaning Suriyadagi harbiy mavjudligi taqdirini muzokara qilishdi. 2024-yil dekabrida Bashar al-Assad rejimi qulaganidan so‘ng, bu savolning bir qismi yakshanba kuni hal qilindi.
Damashqdagi yangi hukumat Rossiyaning Hmeymim aviabazasi va Tartus dengiz bazasi bo‘yicha o‘zaro anglashuv memorandumini e’lon qildi. Ushbu kelishuvga ko‘ra, Suriya Hmeymim aviabazasidagi fuqarolik inshootlari va Tartus portining tijorat qismini nazoratga oladi.
Harbiy ob’ektlar esa qo‘shma rus-suriyalik o‘quv va malaka oshirish markazlariga aylantiriladi. O‘tish jarayoni uch oy ichida yakunlanishi kutilmoqda. Moskva hali bu kelishuvga rasmiy izoh bermagan.
Bu kelishuv 2011-yilda boshlangan va yuz minglab suriyaliklarning hayotiga zomin bo‘lgan fuqarolar urushi davrida ikkala bazaning al-Assadga xizmat qilgan rolidan sezilarli o‘zgarishni anglatadi. Tahlilchilar bu Damashqning strategik ahamiyatga ega ob’ektlar ustidan suverenitetini oshirish va Moskvaning o‘n yillar davomida sarmoya kiritgan mamlakatdan butunlay siqib chiqarilishining oldini olishga qaratilgan pragmatik qadam ekanini ta’kidlamoqda.
G‘arbiy Avstraliyadagi Edith Cowan universitetining mudofaa va strategik tadqiqotlar bo‘yicha katta ilmiy xodimi Aleksey Muravyev Al Jazeera’ga bergan intervyusida: “Rossiya va Suriya hukumati o‘rtasidagi kelishuv ikkala davlat ham bir-biriga muhtojligini ko‘rsatadi”, dedi. Uning qo‘shimcha qilishicha, Damashq Rossiya bilan uzoq muddatli munosabatlarni to‘xtatishdan manfaatdor emas.
Rossiya 2015-yilda boshlangan harbiy aralashuvi bilan al-Assad hukumatini qo‘llab-quvvatlagan va urushda muhim burilish yasagan. Hmeymim Rossiya havo operatsiyalarining markazi, Tartus esa O‘rta yer dengizidagi asosiy harbiy-dengiz tayanch nuqtasi bo‘lgan. Ammo Rossiya 2024-yil dekabrida Damashqqa qilingan hujumga aralashmagan.
Suriya tashqi ishlar vazirligi bayonotida yangi kelishuv bazalar bo‘yicha “Rossiya mavjudligini qayta tashkil etish”ni anglatishini va bu Suriya-Rossiya munosabatlarida yangi bosqichga yo‘l ochishini ta’kidladi. Atlantika Kengashining tahlilchisi Ruslan Trad esa bu kelishuv siyosatda doimiy dushmanlar emas, balki doimiy manfaatlar borligini tasdiqlashini aytdi.
Suriya prezidenti Ahmad al-Sharaa Rossiya bilan munosabatlarni saqlab qolishdan tashqari, G‘arb davlatlari bilan ham iliq munosabatlar o‘rnatishga harakat qilmoqda. U hokimiyatga kelganidan keyin Moskvaga ikki marta tashrif buyurgan. Tahlilchilar bu kelishuv ikki tomonlama pragmatik qadam ekanini, Suriya iqtisodiy yordam va texnik qo‘llab-quvvatlash, Rossiya esa O‘rta yer dengizidagi harbiy mavjudligini saqlab qolishni maqsad qilganini qayd etmoqda.
Source: www.aljazeera.com