Shvetsiya Qirollik Fanlar akademiyasi 2026-yilgi kimyo boʻyicha Nobel mukofoti laureatlarini eʼlon qildi. Unga koʻra, fransuz olimi Anri B. Kagan va yaponiyalik kimyogar Kenso Soai “asimmetrik organik sintezda noliney effektlar va avtokataliz hodisasini kashf etgani uchun” nufuzli mukofot bilan taqdirlandi. Ularning ushbu ilmiy izlanishlari zamonaviy dori vositalarini ishlab chiqarish va kimyoviy reaksiyalarni loyihalashtirish ishlarida hal qiluvchi ahamiyat kasb etgani taʼkidlanmoqda.

Joriy yildagi mukofot miqdori 12 million shved kronasini tashkil etib, mazkur mablagʻ ikki laureat oʻrtasida teng taqsimlanishi belgilandi. Nobel qoʻmitasining bayonotida qayd etilishicha, olimlarning kashfiyotlari ilm-fanda uzoq yillardan beri sir boʻlib kelgan “gomoxirallik” hodisasining sir-asrorlarini ochib berishda muhim qadam boʻlgan. Hayot kimyosi oʻziga xos gomoxiral xususiyatga ega boʻlib, tirik organizmlardagi oqsillarda faqat bitta koʻzgu shaklidagi molekula ustunlik qiladi.

Ilmiy doiralarda koʻp yillar davomida gomoxirallik qanday paydo boʻlishi jumboq boʻlib kelgan edi, chunki odatiy laboratoriya sharoitida oʻtkazilgan tajribalarda doimo ikkala koʻzgu shaklidagi molekulalar teng miqdorda hosil boʻlar edi. Biroq dori vositalarini yaratishda faqat bitta aniq shakl talab etiladi. Anri Kagan 1986-yilda bu borada ilk muhim qadamni qoʻygan boʻlsa, Kenso Soai 1995- hamda 2003-yillardagi ishlari bilan faqat bitta shakl hosil boʻladigan noyob reaksiyani namoyish etdi.

Source: kun.uz