Nigeriyaning shimoliy-g‘arbiy va markaziy chegaralarida joylashgan Kebbi-Kainji-Borgu uchburchagi hududi so‘nggi yillarda Sahel mintaqasidan kelgan jangarilar va mahalliy jihodchi guruhlar uchun muhim markazga aylanmoqda. Bu hudud Nigeriya, Niger va Benin chegaralarini qamrab olgan keng, nazoratsiz maydon bo‘lib, u yerda davlat hokimiyati zaif va xavfsizlik kuchlari yetarli emas. Asosan Boko Haramning Sadiku fraksiyasi, Ansaru, Mahmudawa guruhi va mahalliy banditlar faoliyat yuritmoqda, ular yuz minglab odamlarni o‘z ichiga olgan holda qishloqlarga hujum qilib, aholini o‘ldirmoqda yoki ko‘chirib yubormoqda.

So‘nggi vaqtda al-Qoida bilan bog‘liq bo‘lgan Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) va Islomiy Davlat Sahel viloyati (ISSP) kabi guruhlar ham bu hududga kirib kelmoqda. Bu harakat Burkina Faso, Mali va Niger chegaralaridagi Liptako-Gourma uch davlat hududida guruhlar o‘rtasidagi raqobat va harbiy bosim natijasida yuzaga kelgan. Masalan, 2023-yil oktyabr oyida JNIM Nigeriyadagi birinchi hujumini Kvaro shtatidagi Karonji harbiy pozitsiyasiga amalga oshirdi. IS Sahel bilan bog‘liq Lakurawa guruhi esa Sokoto va Kebbi chegaralarida faollikni kengaytirib, Benin va Nigerning qo‘shni hududlariga tarqalmoqda.

Ekspertlar ta’kidlashicha, bu hudud jangarilar uchun nafaqat yangi operatsion bazalar va kontrabanda yo‘llari orqali logistika tarmog‘ini kengaytirish, balki yangi jangchilar jalb qilish imkoniyatini ham beradi. Chegaralarning chekkalarida harakat qilish ularga bir davlatda hujum uyushtirib, qo‘shni davlatga chekinish strategik imkoniyatini yaratadi. Hudson Instituti tadqiqotchisi Jeyms Barnettning so‘zlariga ko‘ra, turli jihodchi guruhlar va banditlar o‘rtasida murakkab va o‘zaro bog‘liq munosabatlar mavjud bo‘lib, ularning ba’zi darajada hamkorligi kuzatilmoqda. Bu esa mahalliy xavfsizlik uchun juda xavfli vaziyatni keltirib chiqarmoqda.

Nigeriya hukumati bu muammoni hal qilishda qiyinchiliklarga duch kelmoqda, chunki mamlakatning shimoli-sharqida Boko Haram, janubi-sharqda separatistlar va markaziy qismida dehqon-chorvchi mojarolari tufayli harbiy kuchlar tarqalib ketgan. Tadqiqotchi Heni Nsaibia ta’kidlaganidek, yangi isyon koridori mavjud resurslarga qo‘shimcha bosim o‘tkazadi. Bu muammoni hal qilish uchun mintaqaviy hamkorlik, chegaraviy xavfsizlikni muvofiqlashtirish va mahalliy jamoalar bilan ishonchni tiklash zarur. Aks holda, guruhlarning infiltratsiyasi va chegaralarni kesib o‘tishi davom etib, butun mintaqani beqarorlashtirishi mumkin.

Source: www.dw.com