2026-yilgi FIFA Jahon chempionatining asosiy mezbon davlat AQSh hozirda turnirga yo‘llanma olgan Iron davlati bilan urush holatida. Bu turnirning axloqiy ziddiyatlari har hafta bilan murakkablashib bormoqda. AQSh prezidenti Donald Tramp Iron terma jamoasini xavfsizlik sababli o‘ynashmasligi mumkinligini aytgan bo‘lsa, Iron o‘z navbatida AQShni turnirdan chiqarib yuborishni talab qilmoqda. FIFA prezidenti Janni Infantino esa Jahon chempionati odamlarni birlashtirishi mumkinligini ta’kidlamoqda.
FIFA nizomlarida mezbon davlatning urush holatida bo‘lishiga qarshi hech qanday qoida yo‘q, ammo 3-moddada xalqaro inson huquqlari standartlarini qo‘llab-quvvatlash majburiyati mavjud. Biroq, Infantino Trampga FIFAning birinchi Tinchlik mukofotini topshirgan va uning Tinchlik Kengashining ishga tushirilishida ishtirok etgan, garchi FIFA nizomlarining 4-moddasi “siyosatga nisbatan betaraflikni” talab qilsa ham. Britaniyaning Brayton universiteti professori Alan Tomlinsonning ta’kidlashicha, ikkala rahbar ham o‘zlarini ifodalaydigan tashkilotlarning demokratik tamoyillariga jiddiy sodiq emas.
AQShning Isroil bilan birgalikda Ironga qarshi urushga kirish qarori turnirga borish yoki o‘yinlarning o‘tkazilishi haqida muxlislarni o‘ylantirgan birinchi muammo emas. Turnirdan oldingi oylarda AQShning immigratsiya agentlari harakatlari, sayohat cheklovlari, viza muammolari va chipta narxlari ko‘plab munozaralarga sabab bo‘ldi. Yevropa boykotlari haqidagi gap yanvar oyida Trampning Grenlandiyani bosib olish tahdidlari davrida kuchaydi. Savol shundaki, Iron urushi 2026-yilgi Jahon chempionati uchun hal qiluvchi moment bo‘ladimi? Tadqiqotchi Jeyk Voytovichning fikricha, Iron “hal qiluvchi nuqta” bo‘lmasligi mumkin, lekin bo‘lishi kerak.
Voytovichning ta’kidlashicha, G‘arbda AQShning madaniy ta’siri juda katta, 2022-yilgi mezbon Qatar esa madaniy jihatdan unchalik ahamiyatli emas. Shuning uchun, Jahon chempionatiga aralashadigan davlatning yomon ishlari ochilganda, ularni tanqid qilish osonroq. AQSh ham yomon ishlar qiladi, lekin biz bunga odatlanganmiz. Tomlinson esa mezbon davlatning urush holatida bo‘lishi, soxta Tinchlik mukofotini olgan siyosiy rahbar va besh haftalik global sport tadbiriga oylar qolganligi – bu axloqiy chegarani kesib o‘tishdir, deb hisoblaydi. Biroq, axloqiy chegaralar iqtisodiy va tijorat mulohazalariga teng emas.
FIFA inson huquqlari tashkilotlari – Human Rights Watch va Amnesty Internationalning 2025-yil oxiridagi chaqiriqlariga qaramay, harakat qilmadi. Tomlinsonning qo‘shimcha qilishicha, Infantinoning harakatlari ko‘p jihatdan siyosiy va axloqiy jihatdan misli ko‘rilmagan. U 2018-yilda Rossiyadagi Jahon chempionatidan keyin Vladimir Putindan mukofot olgan, Qatarni qo‘llab-quvvatlagan, hatto u yerda yashashga ko‘chgan, 2034-yilgi tadbirni Saudiya Arabistoniga bergan va 2026-yilgi tadbir oldidan Trampning yonida – Mayamida yashashni boshlagan. Bu global demokratik tashkilot vakilining xatti-harakati emas. Infantino zamonaviy futbolni xarakterlaydigan axloqiy ziddiyatlarni keskinlashtirdi.
Voytovichning fikricha, futbolning jozibasi axloqiy boykotlarni ehtimoldan yiroq qiladi, lekin muxlislar faol munosabatda bo‘lishlari kerak. Agar kimdir “Tramp ajoyib Jahon chempionatini o‘tkazdi” desa, to‘g‘ri javob: “Uning buning bilan hech qanday aloqasi yo‘q, u faqat o‘z imidjini yaxshilash uchun foydalanmoqda” bo‘lishi kerak. Kichik axloqiy qarshilik harakatlari foydali bo‘lishi mumkin.
Source: www.dw.com