Amerika Qo‘shma Shtatlari Adliya vazirligi «qurolga qarshi fond» (anti-weaponisation fund) nomli maxsus jamg‘arma tashkil etdi. Ushbu fond federal hukumat tomonidan adolatsiz ravishda nishonga olingan deb da’vo qilayotgan shaxslarga moliyaviy kompensatsiya to‘lash uchun mo‘ljallangan.
Fond dushanba kuni e’lon qilingan bo‘lib, Prezident Donald Trampning Ichki daromad xizmatiga (IRS) qarshi qo‘zg‘atgan da’vosidan kelib chiqqan kelishuvning bir qismidir. Tramp IRSni uning soliq ma’lumotlarini sizdirishda ayblagan edi.
2018-2020 yillar oralig‘ida Trampning soliq ma’lumotlari The New York Times gazetasiga sizdirilgan. 2023 yilda IRSning sobiq pudratchisi Charlz Edvard Litldjon ushbu soliq deklaratsiyalarini taqdim etganlikda ayblangan. Times 2020 yilda Trampning 15 yil davomida federal daromad solig‘ini kam to‘lagani yoki umuman to‘lamagani haqida xabar bergan edi.
Litldjon aybini tan olib, 2024 yilda besh yillik qamoq jazosiga hukm qilingan. Yanvar oyida Tramp IRS va G‘aznachilik departamentiga qarshi 10 milliard dollarlik da’vo qo‘zg‘atib, ularni soliq ma’lumotlarining sizdirilishiga yo‘l qo‘yganlikda ayblagan.
Seshanba kuni Vashingtondagi bosh prokuror idorasi ikki tomon o‘rtasidagi kelishuv doirasida «qurolga qarshi fond» tashkil etilganini e’lon qildi. Vazirlik matbuot xabarida keltirilishicha, aktindagi bosh prokuror Todd Blansh «hukumat mexanizmi hech qachon hech qanday amerikalikka qarshi qurol sifatida ishlatilmasligi kerak» deb ta’kidlagan.
Fondga 1,8 milliard dollardan sal kam mablag‘ ajratiladi, bu mablag‘ «sud qarori jamg‘armasi» dan olinadi. Federal hukumat tomonidan adolatsiz huquqiy harakatlardan zarar ko‘rgan deb hisoblagan shaxslar da’vo arizasi bilan murojaat qilish orqali kompensatsiya olishlari mumkin.
Har uch oyda fond bosh prokurorga hisobot taqdim etishi kerak, unda kimlar to‘lov yoki yordam olgani va bu naqd pul, qarzni yengillashtirish yoki boshqa kompensatsiya shaklida ekanligi ko‘rsatiladi. Fondni bosh prokuror tomonidan tayinlanadigan besh kishilik guruh boshqaradi.
Fond 2028 yil 1 dekabrgacha ishlaydi, shundan so‘ng yangi da’volarni qabul qilishni to‘xtatadi. U sudya tomonidan tasdiqlangan kelishuv asosida tashkil etilgani uchun qo‘shimcha ruxsat talab qilmaydi. Biroq tanqidchilar Kongressning aralashuvini talab qilmoqda.
Demokratlar fondning yaratilishiga qarshi chiqmoqda va ba’zi huquqshunoslar bunday katta kompensatsiya sxemasini yaratish ijro etuvchi hokimiyat vakolatlarini cheklab qo‘yishini ta’kidlamoqda. Ular fond oxir-oqibat 2021 yil 6 yanvarda AQSh Kapitoliyidagi tartibsizliklarda qatnashgan Tramp tarafdorlariga to‘lovlar uchun ishlatilishidan qo‘rqmoqda.
2021 yil 6 yanvarda minglab tartibsizlikchilar, 2020 yilgi prezidentlik saylovi Trampga qarshi soxtalashtirilgan degan yolg‘on da’volar bilan, Kapitoliyga bostirib kirgan edi. 2000 dan ortiq odam Kongress binosiga kirib, ofislarni vayron qilgan va politsiya bilan jang qilgan. Besh kishi halok bo‘lgan va boshqalar yaralangan.
Taxminan 1270 kishi tartibsizliklar bilan bog‘liq federal jinoyatlarda ayblangan va ularning qamoq jazosi bir necha yildan yigirma yilgacha bo‘lgan. O‘tgan yil yanvar oyida ikkinchi prezidentlik muddatiga kirishgan kuni Tramp 1500 kishini avf etgan yoki jazoni yengillashtirgan.
Vakillar palatasidagi 90 dan ortiq demokrat yangi fondni blokirovka qilishga urinmoqda. Massachusets senatorlari Elizabet Uorren va Ron Vayden fondni «Trampning qo‘g‘irchoqlari uchun 1,7 milliard dollarlik pora jamg‘armasi» deb atagan.
Kato instituti tahlilida fondni «yana bir pora jamg‘armasi» deb atagan. Aktindagi bosh prokuror Blansh esa bu Obama ma’muriyati davrida yaratilgan Keepseagle fondiga o‘xshashligini ta’kidlagan. Biroq huquqshunoslar bu o‘xshashlikni noto‘g‘ri deb hisoblaydi, chunki Trump v IRS da’vosi guruhiy da’vo emas edi.
Source: www.aljazeera.com