O‘tgan shanba kuni Eronning Humanity neft tankeri Malakka va Singapur bo‘g‘ozlaridan o‘tib, Malayziya qirg‘oqlari tomon yo‘l oldi va avtomatik identifikatsiya tizimini (AIS) o‘chirdi.
Sun’iy yo‘ldosh kuzatuvi ma’lumotlariga ko‘ra, 330 metr uzunlikdagi tanker Malayziyaning Sharqiy tashqi port chegaralariga (EOPL) yetib kelgan. Bu hudud Janubiy Xitoy dengizida 1200 kvadrat kilometr maydonni egallaydi va qirg‘oqdan 70 km uzoqlikda joylashgan.
Dengiz xavfsizligi bo‘yicha mutaxassislarning fikricha, Humanity tankeri Eron neftini vositachiga kemadan-kemaga o‘tkazish uchun ‘qorong‘i’ rejimga o‘tgan. Ushbu yukning yakuniy manzili Xitoy bo‘lishi mumkin, chunki Xitoy tarixan Eron xom neftining 90 foizini sotib olgan.
EOPL o‘nlab yillar davomida sanksiyalangan Eron, Rossiya va Venesuela nefti uchun norasmiy bozor bo‘lib xizmat qilgan. Sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlari EOPL faoliyati AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushi va AQSh dengiz blokadasiga qaramay davom etayotganini ko‘rsatmoqda.
Stenford universiteti qoshidagi SeaLight loyihasi direktori Rey Pauellning aytishicha, yil boshidan beri 62 ta kema Fors ko‘rfazi, EOPL, Gonkong va Shimoliy Xitoy o‘rtasida harakatlanib, soxta yoki eskirgan identifikatsiyalardan foydalangan.
Kolumbiya universiteti eksperti Erika Daunsning ta’kidlashicha, bu kemalar Eron neftini Xitoyning mustaqil ‘choynak’ neftni qayta ishlash zavodlariga sotishda vositachi bo‘lib xizmat qiladi. Neftni qayta ishlash zavodlari AQSh moliya tizimiga kam bog‘liq bo‘lgani uchun sanksiyalangan neftni sotib olishga tayyor.
YCAPS direktori Charli Braunning so‘zlariga ko‘ra, EOPL hududi har qachongidan ham band. U erda har kuni 200 tagacha kema langar tashlaydi, ularning yarmi Eronga aloqador bo‘lishi mumkin.
Malayziya iyun oyida Eksklyuziv iqtisodiy zona to‘g‘risidagi qonunga o‘zgartirishlar kiritib, ruxsatsiz langar tashlash va yuk tashishni taqiqlagan. Biroq, hududni nazorat qilish qiyinligicha qolmoqda.
Eron neftini sotish Xitoyning Cross-Border Interbank Payment System (CIFS) orqali amalga oshiriladi, bu esa AQSh nazoratidagi SWIFT tarmog‘idan tashqarida to‘lovlarni yoyga imkon beradi. Xitoy rasmiylari Eron neftini sotib olishni tan olmaydi.
Xitoy bojxona ma’lumotlariga ko‘ra, o‘tgan yili Eron Xitoyga kuniga 1,4 million barrel neft eksport qilgan, ammo Xitoy bojxona statistikasida Eron nefti ko‘rsatilmagan. Shu bilan birga, Malayziyadan import Malayziya ishlab chiqarishidan ancha yuqori bo‘lgan.
AQSh G‘aznachiligi aprel oyida Eron neftini sotib olgan beshta ‘choynak’ zavodiga sanksiya kiritgan bo‘lsa-da, Xitoy Savdo vazirligi bu sanksiyalarni xalqaro huquqqa zid deb topib, bloklagan. Ekspertlarning fikricha, sanksiyalar hech qachon neft savdosini to‘xtatmagan.
Source: www.aljazeera.com