O‘zbekiston Markaziy banki jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish bo‘yicha ichki nazorat qoidalariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar loyihasini ishlab chiqdi. Ushbu loyihani muhokama qilish 4-aprelgacha davom etadi, bu esa bank tizimida qo‘shimcha monitoring va tekshiruvlar o‘tkazishni kengaytirishni nazarda qiladi.
Loyihaning asosiy yangiliklari orasida, 16 yoshga to‘lmagan shaxslar hisobvaraqlari bo‘yicha operatsiyalar gumonli deb baholanishi mumkin, agar ikki ish kuni mobaynida BHMning 40 baravaridan (16,48 mln so‘m) ortiq mablag‘ aylanmasi amalga oshirilsa. Markaziy bankning tushuntirish xatida qayd etilishicha, yoshlar mustaqil ravishda to‘liq moliyaviy qarorlar qabul qilish huquqiga ega emas va ularning hisobvarag‘i bo‘yicha katta hajmdagi mablag‘larning kirimi yoki chiqimi jinoiy daromadlarni legallashtirish, firibgarlik sxemalariga jalb etish yoki noqonuniy narkotik moddalarni sotuviga olib kelishi mumkin.
Bundan tashqari, jismoniy shaxslarning hisobraqamlariga 30 kundan oshmagan muddat davomida BHMning 2500 baravariga (1,03 mlrd so‘m) teng yoki undan oshadigan umumiy summada naqd pul mablag‘larining kirim qilinishi “yuqori darajadagi tavakkalchilik” sifatida baholanadi. Regulyatorning fikricha, bunday naqd pul operatsiyalari mablag‘larni yashirish yoki jinoiy faoliyat bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin, shuning uchun ular qo‘shimcha monitoringdan o‘tkaziladi.
Loyiha, shuningdek, FATFning kuchaytirilgan monitoringi ostidagi davlatlardan pul mablag‘larining kelib tushishi yoki bunday davlatlarga o‘tkazilishi bo‘yicha yangi mezonlarni o‘z ichiga oladi. Agar 30 kun davomida BHMning 1000 baravariga (412 mln so‘m) teng yoki undan oshadigan summa amalga oshirilsa, bu “shubhali operatsiya” deb tan olinadi va banklar tomonidan majburiy kompleks tahlil qilinishi kerak.
Import shartnomalari bo‘yicha yangi qoidalar ham joriy etilmoqda, bunda shartnoma predmetini xizmatga o‘zgartirish orqali debitorlik qarzini so‘ndirish holatlari nazoratga tushadi. Agar bitta shartnoma bo‘yicha umumiy summa BHMning 3000 baravariga (1,236 mlrd so‘m) yetsa, bu operatsiyalar shubhali deb baholanadi. Bunday o‘zgartirishlar yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun qo‘shimcha majburiyatlar yuklaydi.
Loyiha mijozlarning tavakkalchilik darajasini aniqlashda ham o‘zgartirishlar kiritadi. Ilgari barcha norezident jismoniy shaxslar avtomatik ravishda yuqori darajadagi tavakkalchilik toifasiga kiritilar edi, endi esa O‘zbekiston vakolatli organlari tomonidan berilgan JSHSHIRga ega bo‘lgan norezidentlar ushbu toifadan chiqariladi. Shuningdek, nominant ta’sischiga ega yuridik shaxslar ushbu toifaga kiritilishi taklif etilmoqda, chunki ular haqiqiy benefitsiar mulkdorini yashirish uchun ishlatilishi mumkin.
Banklar shubhali operatsiyalarni aniqlaganda, majburiy kompleks tahlil qilishi va zarurat bo‘lganda vakolatli organlarni xabardor qilishi shart. Agar tekshiruv o‘tkazish mijozga ma’lumot oshkor bo‘lishiga olib kelishi mumkin bo‘lsa, bank darhol shubhali operatsiya haqida xabar yuborishi mumkin. Bundan tashqari, pul o‘tkazmalariga qo‘yiladigan talablar kuchaytirilmoqda, bu esa banklarning jo‘natuvchi va oluvchi haqida to‘liq ma’lumot to‘plashini talab qiladi.
Source: www.gazeta.uz