O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan e'lon qilingan naqd pul aylanmasi bo'yicha sharhga ko'ra, UZS 100,000 lik banknota umumiy ulushi kamayganiga qaramay, mamlakatda eng keng qo'llaniladigan nominal bo'lib qolmoqda.
2026 yil 1 yanvar holatiga ko'ra, mamlakatdagi naqd pulning umumiy hajmi UZS 68 trillionni tashkil etdi, bu o'tgan yilga nisbatan UZS 15 trillionga oshdi.
Banklar orqali naqd pul kirimi va chiqimi o'rtasidagi farq qo'shimcha emissiya bilan qoplanadi. 2025 yilda Markaziy bank aylanmaga UZS 16.8 trillion naqd pul chiqardi. Natijada, naqd pulning umumiy pul massasidagi ulushi 19.2 foizdan 18.1 foizga kamaydi.
O'tgan yil banklar orqali umumiy naqd pul aylanmasi UZS 1,250 trillionni tashkil etdi, bu 2024 yilga nisbatan 24 foiz o'sishni ko'rsatdi. Bu miqdordan naqd pul kirimi UZS 615 trillion, chiqimi esa UZS 635 trillionni tashkil qildi.
Banklarga naqd pul kirimi UZS 114 trillionga yoki yiliga 23 foizga oshdi. O'sish qisman bank xizmatlari, jumladan, depozitlar, kreditlarni qaytarish va valyuta sotishdan tushgan tushumlarning UZS 60 trillionga oshishi bilan bog'liq edi. Savdo tushumlari ham UZS 25 trillionga o'sish bilan hissa qo'shdi.
Bank kassalari, shu jumladan bankomatlar orqali naqd pul chiqarish UZS 125 trillionga yoki 25 foizga oshdi. Bu asosan bank kartalari orqali naqd pul chiqarishning UZS 54 trillionga o'sishi va aholidan valyuta sotib olish uchun banklar tomonidan taqdim etilgan naqd pulning UZS 27 trillionga oshishi bilan izohlanadi.
Markaziy bank ma'lumotlariga ko'ra, 2025 yilda bank kartalariga o'tkazilgan mablag'lar hajmi 2024 yilga nisbatan 1.4 baravar oshdi, bu asosan aholi daromadlarining oshishini aks ettiradi. Davr mobaynida bank kartalari orqali UZS 279 trillion naqd pul chiqarildi.
2025 yilda Markaziy bank qo'shimcha 262 million banknota chiqardi, bu aylanmadagi banknotalar sonini 2.44 milliarddan ortiqqa yetkazdi.
UZS 200,000 lik banknotalarning aylanmadagi ulushi 23.4 foizdan 28.5 foizga oshdi. UZS 100,000 lik banknotalarning ulushi 40.9 foizdan 36.4 foizga kamayganiga qaramay, ular eng mashhur nominal bo'lib qoldi. Kamayish asosan eski seriyali banknotalarning aylanmadan chiqarilishi bilan bog'liq edi.
2025 yil oxiriga kelib, UZS 50,000 lik banknotalarning ulushi 16.6 foizdan 18.2 foizga, UZS 20,000 lik banknotalarning ulushi esa 6.7 foizdan 7.1 foizga oshdi. Aksincha, UZS 10,000 lik banknotalarning ulushi 7 foizdan 5 foizga, UZS 5,000 lik banknotalarning ulushi 4.1 foizdan 3.7 foizga, UZS 1,000 tangalarning ulushi esa 0.6 foizdan 0.5 foizga kamaydi. UZS 2,000 lik banknotalarning ulushi o'zgarishsiz 0.7 foizda qoldi.
Umuman olganda, kichik nominaldagi banknotalar naqd pul aylanmasining 1.1 foizini, o'rta nominaldagi banknotalar 15.8 foizini, katta nominaldagi banknotalar esa 83.1 foizini tashkil etdi.
Markaziy bank, shuningdek, eski seriyali banknotalarni bosqichma-bosqich chiqarib tashlash va ularni yangilari bilan almashtirish choralarini davom ettirdi. 2025 yilda eski UZS 5,000 lik banknotalarning ulushi 25 foizdan 7 foizga, UZS 10,000 lik banknotalarning ulushi 24 foizdan 5 foizga, UZS 50,000 lik banknotalarning ulushi 25 foizdan 4 foizga, UZS 100,000 lik banknotalarning ulushi esa 18 foizdan 3 foizga kamaydi.
Source: kun.uz