Yara kompaniyasi bosh direktori Svein Tore Xolseterning BBC’ga bergan intervyusiga ko‘ra, Eron urushi tufayli o‘g‘it va uning asosiy tarkibiy qismlari yetkazib berishdagi uzilishlar butun dunyo bo‘ylab haftasiga 10 milliard ovqat ratsioniga teng miqdorda yo‘qotishga olib kelishi mumkin. Bu eng kambag‘al mamlakatlarga eng kuchli zarba beradi.
Fors ko‘rfazidagi harbiy harakatlar Hormuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashishni to‘sib qo‘ygan va bu global oziq-ovqat ishlab chiqarishni xavf ostiga qo‘ymoqda. O‘g‘itlardan foydalanishning kamayishi natijasida hosildorlikning pasayishi oziq-ovqat uchun narx urushiga olib kelishi mumkin.
Xolsether Yevropa davlatlarini boshqa mamlakatlardagi “eng zaif” qatlamlarga narx urushining ta’sirini diqqat bilan ko‘rib chiqishga chaqirdi. Buyuk Britaniyada oziq-ovqat tanqisligi ehtimoli past bo‘lsa-da, oziq-ovqat ishlab chiqaruvchilari uchun xarajatlarning oshishi kelgusi oylarda haftalik oziq-ovqat xaridlarida aks etishi kutilmoqda.
“Hozir dunyoda 500 ming tonnagacha azotli o‘g‘it ishlab chiqarilmayapti. Bu oziq-ovqat ishlab chiqarishga qanday ta’sir qiladi? O‘g‘it etishmasligi tufayli har hafta 10 milliardgacha ovqat ratsioni ishlab chiqarilmaydi”, dedi u. Azotli o‘g‘it qo‘llanilmasa, ba’zi ekinlarning hosildorligi birinchi mavsumda 50 foizgacha kamayishi mumkin.
O‘g‘it bozori global bo‘lib, asosiy yo‘nalishlar Osiyo, Janubi-Sharqiy Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasidir. Ushbu hududlarda ta’sir eng tez seziladi. Sahroi Kabirdan janubdagi Afrikada allaqachon o‘g‘it yetishmovchiligi mavjud bo‘lib, u yerda hosildorlikning sezilarli pasayishi mumkin.
Ekish mavsumlari dunyo bo‘ylab farq qiladi. Buyuk Britaniyada ekishning eng yuqori pallasi, Osiyoda esa fermerlar endi boshlashmoqda. Osiyodagi o‘g‘it tanqisligining oqibatlari oziq-ovqat narxlarida yil oxirigacha namoyon bo‘lmaydi.
Singapurlik oziq-ovqat xavfsizligi bo‘yicha katta ilmiy xodim professor Pol Tengning aytishicha, ba’zi mamlakatlarda joriy ekish mavsumi uchun yetarli o‘g‘it bo‘lishi mumkin, ammo inqiroz uzoq davom etsa, kelgusi oylarda guruch kabi ekinlarga ta’sir ko‘rsatadi.
Xolsetherning ta’kidlashicha, butun dunyo bo‘ylab fermerlar qator qiyinchiliklarga duch kelmoqda: energiya narxi oshmoqda, dizel yoqilg‘isi qimmatlashmoqda, o‘g‘it narxi ko‘tarilmoqda, ammo ekin narxlari hali bir xil darajada oshmagan.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, dunyodagi o‘g‘itlarning uchdan bir qismi odatda Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadi. O‘g‘it narxi AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi boshlanganidan beri 80 foizga oshdi.
Mojaroning davom etishi boy va kambag‘al davlatlar o‘rtasida oziq-ovqat uchun narx urushiga olib kelishi mumkin. “Agar oziq-ovqat uchun narx urushi bo‘lsa va Yevropa bunga bardosh bera olsa, Yevropada yodda tutishimiz kerak: biz kimdan oziq-ovqat sotib olamiz? Bu eng zaif odamlar eng yuqori narxni to‘laydigan vaziyat”, dedi u.
Buyuk Britaniyada Oziq-ovqat va ichimliklar federatsiyasi yaqinda oziq-ovqat inflyatsiyasi dekabrga kelib 10 foizga yetishi mumkinligini bashorat qilgan. Angliya banki esa oziq-ovqat narxlari inflyatsiyasi sentyabrda 4,6 foizga ko‘tarilishi va yil oxirida yanada oshishi mumkinligini aytdi.
BMT Jahon oziq-ovqat dasturi hisob-kitoblariga ko‘ra, Yaqin Sharqdagi mojaroning umumiy oqibatlari 2026 yilda qo‘shimcha 45 million kishini o‘tkir ochlikka olib kelishi mumkin. Osiyo va Tinch okeani mintaqasida oziq-ovqat xavfsizligi 24 foizga oshishi kutilmoqda — bu har qanday mintaqadagi eng katta nisbiy o‘sishdir.
Source: www.bbc.com